ميان مردمان مرتفع شود وأصل ثالث كه اجماع است متحقق گردد ، ولهذا ابن مسعود گفته است :
كان عمر إذا سلك مسلكاً وجدناه سهلا .
ودر زمان حضرت مرتضى [ ( عليه السلام ) ] اجماعى منعقد نگشت ، ومشاورتى با علما در ميان نيامده ، وعلمي كه در همه اسلام شايع گردد ظاهر نشد ، واين معنا بر شخصي كه أدنى معرفتي به آثار سلف داشته باشد واضح غير محتاج به بيان است ، وآن حضرت صلى الله عليه [ وآله ] وسلم به اختصاص هر يكى ‹ 1874 › به صفتش اشاره فرمود ، كه ( 1 ) جايى در باب فاروق فرموده :
فأولّته الدين .
ودر باب مرتضى [ ( عليه السلام ) ] فرمود :
« أقضاكم علي » ، و « أنا مدينة العلم وعلي بابها » .
زيرا كه قضا موقوف بر سرعت انتقال ذهن است ، وحكمت نيز همچنان ، ودين عبارت است از چيزى كه مردمان بر وى جمع شوند واز صاحب ملت نقل كنند ; وأصحاب مرتضى [ ( عليه السلام ) ] مختلف شدند در فهم كلام أو وبه مذاهب شتّى رو نهادند ، مثلا جمعى از وى روايت كردند تنزيه خود را از شركت در دم عثمان . . . وجمعى از كلام وى رضاى قتل وى فهم كردند كه :
قتله الله وأنا ( 2 ) معه . قاله ابن سيرين ، رواه ابن أبي شيبة .
هامش
1 . در مصدر ( كه ) نيامده است .
2 . قسمت : ( وانا ) در حاشية [ الف ] به عنوان تصحيح آمده است .