أول : آنكه ابن الهمام در اين كلام قصد ردّ عبارت “ زاد المعاد “ نموده ، حال آنكه تمام عبارت “ زاد المعاد “ ذكر نكرده ، بر بعض آن اكتفا نموده ; چه ابن القيّم صرف بر قدرى كه ابن الهمام آورده اقتصار ننموده ، بلكه بعد اين عبارت اختلاف صحابه [ را ] در اين باب از مانعين نقل كرده ، به وجوه عديده اين اجماع را باطل ساخته ( 1 ) .
ودلالت عبارت أو بر اختلاف صحابه به چند وجه است :
أول : آنكه گفته : ( مع اختلاف عنهم في ذلك ) واين عبارت صريح است در آنكه از صحابه در اين باب اختلاف ثابت است .
دوم : آنكه قول أو : ( فقد صحّ عن ابن عباس القولان ) دلالت دارد بر آن كه از ابن عباس در اين مسأله دو قول صحيح شده است ، پس ادعاى اجماع صحابه بر لزوم ثلاث باطل باشد .
وخود ابن الهمام روايت عدم لزوم ثلاث از ابن عباس نقل كرده ، كما سبق ( 2 ) .
سوم : آنكه قول أو : ( وصحّ عن ابن مسعود . . ) إلى آخر ، صريح است در آنكه صحيح شده است از ابن مسعود توقف در اين مسأله .
چهارم : آنكه از قول أو : ( ولو كاثرناكم . . ) إلى آخر ، ظاهر است كه آن
هامش
1 . عبارت زاد المعاد 5 / 269 - 270 حدود پانزده صفحه قبل گذشت .
2 . از فتح القدير 3 / 468 - 469 گذشت .