أولا : قول أو : ( وذلك بأن ذكر كلاماً . . ) إلى آخره ظاهر است كه حضرت إبراهيم - على نبيّنا وآله وعليه السلام - اظهار مساعدت كفار بر مذهبشان فرموده ، يعنى ربوبيت كواكب را ظاهر نموده ، با آنكه قلب آن حضرت مطمئن به ايمان بود ، ومقصود از اين اظهار مساعدت ، تمكن از ذكر دليل ابطال وافساد اين مذهب بود ، پس همچنين اگر احياناً موافقت بعض محقّين با مبطلين در بعض مذاهب قطعاً وحتماً ثابت شود ، آن را بر اين محمل حمل خواهيم كرد .
وهرگاه اظهار موافقت در كفر به غرض تمكن از ابطال آن جايز باشد ، اظهار موافقت در بعض مذاهب فروعيه يا ارتكاب بعض افعال بالأولى جايز باشد ، وغرض از آن صيانت خود واتباع خود از اضرار أشرار وتمكن بالآخرة بر اظهار حق مختار باشد .
وهرگاه اظهار كفر به اين غرض جايز باشد ، جواز سكوت از نكير بر تحريم متعه ومثل آن - كه به غايت أهون است از اظهار كفر - بالأولى جايز باشد .
دوم : آنكه از قول أو : ( لمّا لم يجد إلى الدعوة طريقاً . . ) إلى آخره ظاهر است كه هرگاه دعوت كسى به حق موقوف بر اظهار كفر باشد ، أو به منزله مكرَه بر كلمه كفر مىشود ، واجراى كلمه كفر در حالت اكراه جايز
تشييد المطاعن لكشف الضغائن ( فارسي ) — صفحة 134
مساهمون: سيد محمد قلي موسوي نيشابوري كنتوري لكهنوي
ص١٣٤