خواهد كرد ساقط از ايمان وعدالت خواهد گرديد ، ومجرد احتمال وجود معارض بدون اثبات آن كفايت نمىكند ، والاّ به اين حيله بر مجوّز ساير شنايع ومحرّمات اعتراضى لازم نيايد ، ودر حقيقت چنين كلام شنيع بر زبان راندن ، ملاحده وساير فرق باطله را بشارت ظفر دادن است كه ايشان هم در مسأله باطله مخالفه نصوص كتاب وسنت - كه پيشوايان ايشان تمهيد أساس آن كردهاند - خواهند گفت كه : گو نصوص كتاب وسنت بر خلاف أقوال پيشوايان ما است ، ليكن محتمل است كه : ايشان بر معارضي مطلع شده باشند كه آن مقتضى مخالفت كتاب وسنت گرديده ، وبه آن معارضه نصّ كتاب وسنت نموده باشند ، ومساغ اجتهاد در امرى مىباشد كه معارضي براي حكم آن موجود باشد ، وهرجا معارض نباشد ، اجتهاد جايز نيست .
ابن روزبهان به جواب " نهج الحق " به جواب طعن تجسس عمر گفته :
جواب قاضي القضاة صحيح وتخطئته خطأٌ ظاهر ; لأن هذا ليس من باب الاجتهاد في الحرام ، فإن الاجتهاد في الحرام فيما لا يكون لحكم ( 1 ) الحرام معارض ، وهاهنا ليس كذلك . . إلى آخره ( 2 ) .
از اين عبارت ظاهر است كه : جايى كه براي حكم حرام معارض نباشد ، آنجا اجتهاد ناجايز است ، وچون ظاهر است كه در اينجا براي عدم جواز
هامش
1 . في المصدر : ( للحكم ) .
2 . إحقاق الحق : 240 .