است . و جمله ى « وَالَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ » كه در اوّل آيه است عطف است بر « لِلَّذِينَ آمَنُوا » كه در آيت جلو است و معنى چنين مىشود : آنچه نزد خدا است بهتر است و پاينده تر براى مؤمنين كه به خدا توكّل دارند و از زشتيها پرهيز مىكنند .
و حمزه و كسائى « كبير الإثم » به صورت مفرد قراءت كردهاند .
« وَالْفَواحِشَ » 37 مجمع : يعنى آنچه از هر زشتى زشت تر است . و جمله ى بعد « إِذا ما غَضِبُوا هُمْ يَغْفِرُونَ » مقصود خشم در كارهاى شخص است و گذشت از آنگونه خشمآورى كه به كسى آزار برسانند و او در گذرد و گر نه در احكام و وظايف و حدود گذشت جايز نيست و بايد مجازات كرد .
« وَأَمْرُهُمْ شُورى بَيْنَهُمْ » 38 مجمع : يعنى به تنهائى كارى نميكنند مگر پس از مشاوره ى با ديگرى و گفتهاند : اين آيه براى انصار است كه پيش از اسلام جمع ميشدند و شور ميكردند سپس دست بكارى ميبردند . و بعضى گفتهاند : مقصود اين است كه چون عده اى بعنوان نقيب و نماينده از طرف مردم و پيغمبر عليه السّلام به مدينه آمدند و در خانه ى ابو ايّوب انصارى جمع شدند و شور كردند كه اسلام پذيرند و پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله را بمدينه بياورند و ياريش كنند ، اين آيه اشاره به اين كار انصار است . و روايت است كه پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله فرمود هر كس با يك نفر شور كند به راه راست رهبرى مىشود .
ابو الفتوح : پيغمبر فرمود : هيچ كس با مشورت بدبخت نميشود و با استبداد خوشبخت نميشود .
« أَصابَهُمُ الْبَغْيُ هُمْ يَنْتَصِرُونَ » 39 مجمع : سدّى گفته است : يعنى اگر غير مسلم به مسلمان ستم كرد او انتقام ميگيرد و از اندازه تجاوز نميكند . ابو مسلم گفته است : يعنى در چنين موقع به يارى يكدگر برمىخيزند . عطاء گفته است : يعنى مسلمانان را كه كافران از مكه بيرون كردند بآزار و تجاوز چون توانائى يافتند از ستمگران انتقام گرفتند . ابن زيد گفته است : خدا مؤمنين را دو دسته كرده است 1 - آنها كه در آيت جلو گفته شده است كه از ستم در ميگذرند . 2 - آنها كه از
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 453
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٤٥٣