كتابى است فرستاده از رحمان رحيم .
فخر : بهتر اين است كه بگوئيم « حم » اسم سوره است و بجاى مبتدا است و تنزيل خبر آن است و مقصود از تنزيل منزل است كه مصدر بجاى اسم مفعول آورده شده است و اين گونه استعمال مجازى است مشهور چنان كه ميگويند : هذا بناء الأمير و هذا ضرب السّلطان يعنى مبنيه و مضروبه .
حسينى نوشته است : گفتهاند : حاء اشارت است بحكمت و ميم بمنّت يعنى حقّ سبحانه را منّت است بر مؤمنان بتنزيل حكمت كه اين قرآن فرو فرستاده شده است از خداوند بخشنده بهدايت نفوس عوام ، مهربان برعايت قلوب خواصّ . و از اضافت تنزيل بدين دو اسم استدلال ميتوان كرد بر آنكه مصالح دينى و دنيوى و صورى و معنوى وابسته به قرآن است .
« قرآنا » 3 طبرى : اين كلمه منصوب شده است بقاعده ى اشتغال كه آيات بجاى فاعل فعل فصّلت منظور شده است و قرآن منصوب به آن .
« لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ » 3 ابو الفتوح : اگر چه قرآن براى دانا و نادان آمده است ولى اين قيد براى اين است كه مردم عالم از آن بهره مند شوند .
مجمع : يعنى براى آنها كه عربى ميدانند و از گفتن مثل آن مىمانند و مىپذيرند كه معجزه است . ضحّاك گفته است : يعنى براى آنها كه ميدانند قرآن از سوى خداوند است .
تنوير المقباس : يعنى براى مردمى كه قرآن و محمّد را راست و درست مىدانند .
فخر : آيا اين جمله متعلَّق بكدام كلمه است و مربوط بچى است ؟ ممكن است متعلَّق بتنزيل يا فصّلت باشد يعنى فرستاده براى مردم است يا بيان شده براى مردم و بهتر اين است كه مانند كلمات « عَرَبِيًّا . . . بَشِيراً . . . نَذِيراً » صفت باشد و معنى چنين مىشود : كتابى است فرستاده به اين جور كه براى مردم عرب است كه كلمات و جملات آن را به خوبى در مىيابند .
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 419
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٤١٩