بدنبال ديگرى است . و عيّاشيّ در تفسير خود از اشعث بن حاتم نقل كرده است كه او گفت آنگاه كه امام رضا عليه السّلام و مأمون و فضل بن سهل در مرو بودند امام رضا فرمود : در مدينه مردى يهودى پرسيد آفرينش روز جلو بوده است يا شب ؟ شما چه جواب داريد ؟ فضل عرض كرد : شما بفرمائيد . فرمود : اگر از راه استدلال به حساب بخواهيد طالع دنيا سرطان بوده است . و آن را براى فضل روشن كرد و از راه استدلال به قرآن اين آيه را خواند « وَلَا اللَّيْلُ سابِقُ النَّهارِ » يعنى روز از شب جلو بوده است .
« كُلٌّ فِي فَلَكٍ » - الخ 40 طبرى : يعنى هر يك از خورشيد و ماه و شب و روز در فلكى روان هستند .
مجمع : يعنى هر يك از ماه و خورشيد و ستارگان در فلكى گردش ميكنند .
ابو الفتوح نوشته : فلك عبارت است از مجرى و موضع سير آفتاب و ماه .
فخر : يعنى براى همه طلوعى است و غروبى است در روز و شب كه از يكدگر جلو نميروند و هر حركتى در فلكى است مختصّ به آن . و فلك جسم مستدير است يا سطح مستدير است يا دائره است متخصّصين لغت عرب اتّفاق دارند كه چرخ نخريسى را فلكة المغزل مينامند چون مستدير است و گرد . و چوب گردى كه بر سر تير وسط خيمه ميگذارند تا پارچه ى چادر از تير سوراخ نشود آن را هم فلكه ميگويند ، و مفهوم از اين جمله چنين است كه دائره اى فرض شود كه ماهى از يك طرف دائره شنا كند و در آب فرو رود و از طرف ديگر بالاى آب آيد .
« حَمَلْنا ذُرِّيَّتَهُمْ فِي الْفُلْكِ » - الخ 41 طبرى : يعنى : آنكه از فرزندان آدم از غرق نجات يافت در كشتى نوح برديم .
مجمع : مردم مدينه « ذرّيّاتهم » به صيغه ى جمع خواندهاند . و بعضى گفتهاند : مقصود از ذرّيّه زن و فرزند است كه بكشتى سوار ميشوند و اختصاص به زن و فرزند با اينكه همه سوار كشتى ميشوند براى ناتوانى آنها است و نيازمندى بيشتر از مردها بر سوارى .
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 259
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٢٥٩