است كه اعتراف مستند : به زندانى نمودن ، تهديد كردن و به زنجير بستن اعتبار نخواهد داشت . عمر فورا آن زن را رها نمود ، سپس گفت : مادران از زاييدن كسى چون على ناتوان و عاجزند ، آرى اگر على نبود ، عمر هلاك مىشد .
« 56 » و از مناقب ابى المؤيّد نقل است كه عمر براى مردم سخنرانى مىكرد و مىگفت :
اگر روزى فرارسد كه شما را از خوبيها به بديها سوق دهيم چه خواهيد كرد ؟ و اين جمله را سه بار تكرار نمود ، امّا كسى او را جواب نداد [ گو اينكه مىخواست به مردم بفهماند كه قدرت بىچون چرا ، در اختيار من است و از سكوت مردم همين را استفاده كند ] در آن حال على عليه السّلام از بين جمع حاضر برخاست و فرمود : در آن هنگام تو را توبه داده و به حق باز مىگردانيم و به عبارت ديگر مىگوييم حرفت را پس بگير اگر پذيرفتى كه چه بهتر .
عمر گفت : اگر توبه نكنم ؟ فرمود با شمشير قانون گردنت را خواهيم زد ؛ عمر گفت :
خداى را سپاسگزارم كه در اين امّت كسى را قرار داد كه در كجرويها ما را به حق هدايت نموده و راه راست را به ما نشان خواهد داد .
« 57 » سعيد بن مسيّب گفت : از عمر شنيدم كه مىگفت : بار الها در آن مسألهء مشكل و
هامش
( 56 ) . مناقب خوارزمى ، فصل هفتم ، ص 52 ، در اين مصدر اين جمله موجود است .
قال محمد : فسكتوا فقال ذلك ثلاثا ، فقام على عليه السّلام فقال يا عمر .
و نيز در مصدر مذكور به اين صورت آمده كه عمر گفت : ان لم أتب ؟ قال اذن نضرب ؛ كشف الغمة ، ج 1 ، ص 118 .
( 57 ) . مناقب خوارزمى ، فصل هفتم ، ص 51 ؛ مقتل خوارزمى ، ج 1 ، ص 45 ؛ طبقات ابن سعد ، ج 2 ، ص 102 ، چاپ ليدن و ص 339 ، چاپ بيروت ؛ العمدهء ابن بطريق ، ص 257 ، حديث 401 فضائل الصحابهء احمد بن حنبل ، ج 2 ، ص 647 ، حديث 1100 ؛ نور الابصار ، ص 79 ؛ الاستيعاب ابن عبد البر ، در حاشيهء الاصابة ، ج 3 ، ص 39 ؛ الاصابهء ابن حجر ، ج 2 ، ص 509 ؛ أنساب الاشراف ، ج 2 ، ص 99 ، حديث 29 و ج 1 ، ص 314 ؛ ترجمة امام على عليه السّلام من تاريخ دمشق ، ابن عساكر ، ج 3 ، ص 50 ، حديث 1079 ؛ تذكرة الخواص ، ص 134 ؛ كفاية الطالب ، فصل 57 ، ص 217 ؛ الفصول المهمة ، ص 35 ؛ احقاق الحق ، ج 8 ، ص 210 ؛ فرائد السمطين ، ج 1 ، ص 344 ، حديث 266 و 267 ، باب 64 ؛ الرياض النضره ، ج 3 ، ص 61 .