شاگرد ابو حنيفه و مالك اخذ نموده است ، پس علم شافعى و مذهب او به اين دو نفر استناد دارد و اما احمد بن حنبل بنيانگذار مذهب حنبلى ، فراوردههاى علمى خود را از شافعى گرفته و مالك رهبر مالكيان از ربيعة الرأى استفاده نموده و او شاگرد عكرمة ، و عكرمة از ابن عباس اخذ نموده و ابن عباس شاگرد امير المؤمنين على عليه السّلام بوده است « 1 » .
در بارهء گروه خوارج بايد بگوييم كه رؤسا و بزرگان آنها ، شاگردان آن حضرت مىباشند .
امام علم نحو نيز ، واضع و بنيانگذار آن على عليه السّلام است .
« 48 » ابو الأسود دئلى در اين مورد گفته است : كلام سه چيز است ، اسم ، فعل و حرف ، سپس در بارهء هر يك توضيحاتى داده و راههاى اعراب آنها را بيان نموده است .
امّا علم تفسير قرآن ، يكى از رشته علومى است كه با نزول وحى ، در بين مسلمانان رواج يافت و استناد اين علم به على عليه السّلام واضح است ، چرا كه دانش تفسيرى ، در مجموع به ابن عباس منسوب و او شاگرد على عليه السّلام است « 2 » .
« 49 » و نيز ابن عباس گويد : امير المؤمنين عليه السّلام در تفسير باء «
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
» با من
هامش
( 1 ) . شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد ، ج 1 ، ص 18 ، بحار الأنوار ، ج 41 ، باب 107 ، ص 140 .
( 48 ) . شرح نهج البلاغهء ابن ابى الحديد ، ج 1 ، ص 20 ، در اين مورد به كتاب تأسيس الشيعة لعلوم الاسلام ، آيت اللَّه سيد حسن صدر ، فصل اوّل ، ص 49 و قبل و بعد آن ، مراجعه نماييد ، چرا كه مصادر زيادى ، براى اين مطلب در آن وجود دارد و موجب بصيرت بيشتر خواهد بود ؛ احقاق الحق ، ج 8 ، ص 1 ، به بعد از تعداد زيادى دانشمندان كه از آنهاست علّامة ابو البركات انبارى ، لمع الادلّة في اصول النحو ، ص 97 ؛ نزهة الألباء ، ص 3 ؛ الشعر و الشعراء ، ص 280 ؛ البداية و النهاية ، ج 8 ، ص 312 و غير از اينها نقل نموده ، مراجعه نماييد ؛ الفهرست ابن نديم ، ص 45 .
( 2 ) . در نسخهء چاپ تبريز اين جمله دارد : فانّه مستند الى ابن عباس و هو كان تلميذ على عليه السّلام و در همين مورد ( علم تفسير ) به شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد ، ج 1 ، ص 19 در ذكر نگاهى كوتاه به فضائل على عليه السّلام و نيز به كتاب تأسيس الشيعة لعلوم الاسلام ، ص 322 ، فصل دوازدهم ، مراجعه نماييد .
( 49 ) . ينابيع المودة قندوزى حنفى ، ص 69 و 70 ، باب چهاردهم كه گويد : على عليه السّلام در شبى از شبها نقطهء باء «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» را براى ما شرح و توضيح مىداد كه ناگهان سپيدهء صبحگاه دميد ، امّا هنوز رشتهء سخن به پايان نرسيده بود و من آنچنان خود را كوچك مىديدم كه گويا فوارهاى ، در كنار درياى خروشان ، بيش نيستم .