از پيامبر برتر نيست . دليل پيدايش اين توهم ، آن است كه فضايلى را در وى جمع كرده كه هر يك در پيامبرى است و كسى كه جامع همهء فضايل است از كسى كه يك يا چند فضيلت ، در اوست برتر مىباشد . امثال اين روايات ، ساختهء غاليان است و اگر هم صحيح باشد ، مىتوان آن را بر اين مطلب حمل كرد كه وى كمال اين فضايل را دارا است .
من مىگويم :
فضل ، مراد مصنّف ( ره ) را نفهميده است . زيرا اگر ضمير در « فيه » به روايات صحيح بغوى برمىگشت ، بايد مىگفت : ( فيها ) پس منظور روايات صحيح بغوى نيست . همچنين اين ضمير به صحيح ترمذى هم بر نمىگردد . زيرا وى اين حديث را در مناقب على ( ع ) ذكر نكرده است و بعيد مىنمايد كه آن را در جاى ديگرى آورده باشد .
ظاهرا اين ضمير به « حقه » بر مىگردد كه در گفتار پيشين مصنّف ( ره ) آمده است . ( 1 )
مصنّف كجا و خيانت در نقل روايت كجا ؟ ! اين احتمال هم مىرود كه مصنّف ، روايت را از كتاب ديگرى نقل كرده كه از متن افتاده است و ضمير « فيه » به آن برگردد . بر اين اساس بعيد نيست كه آن كتاب ، مسند احمد باشد . زيرا مصنّف از اين كتاب فراوان نقل مىكند و از سوى ديگر ، اين حديث ، بنابر نقل ابن ابى الحديد ( 2 ) و صاحب ينابيع الموده ( 3 ) در اين كتاب آمده است . همچنين آن را از بيهقى نيز نقل كردهاند امّا من آن را در مسند نيافتم .
بعيد نيست كه دست تصرف در آن دستبرد زده باشد . سيوطى در اللئالى المصنوعه از حاكم نقل كرده كه وى به طور مرفوع از ابو الحمراء آورده كه : « هر كه مىخواهد به دانش آدم ، درك نوح ، خرد ابراهيم ، پارسايى يحيى و دلاورى موسى بنگرد ، به على نگاه كند . » از ابن جوزى نقل شده كه وى اين حديث را ساختگى مىدانست و چنين تعليل مىكرد كه : در سندش ، ابو عمرو الازدى آمده كه متروك است . سيوطى در پى آن مىگويد : اين حديث طريق ديگرى از ابو سعيد دارد كه ابن شاهين آن را در كتاب السنه آورده است . مىگويد :
پيرامون پيامبر ( ص ) بوديم كه على آمد . پيامبر ( ص ) به او خيره شد . سپس گفت : « هر كه مىخواهد به دانش آدم ، حكمت نوح و خرد ابراهيم نگاه كند ، به اين نظاره كند . » سيوطى طريق ديگرى براى ابن شاهين از ابو الحمراء نقل كرده است . بنابراين ، حديث كثير الطريق و معتبر است اگر چه فرض شود كه سند هر يك ، به تنهايى ضعيف باشد . اين در حالى
هامش
( 1 ) . در ترجمهء فارسى - حقه - درباره اش ، آمده ، آنجا كه گفت : رسول خدا ( ص ) درباره اش فرمود .
( 2 ) . ج 2 ، ص 449 .
( 3 ) . باب چهلم .