حال معلوم شد كه وقتى فضل مىگويد اين حديث در كتب اهل سنت وجود ندارد اين سخن او تا چه حدّ صحّت دارد . سيد سعيد ( ره ) يادآور مىشود كه ابن عقده در مورد اين آيه و رواياتى كه نشان مىدهند در شأن على ( ع ) نازل شده است ، كتاب مستقلى تأليف كرده است .
و اما دلالت آيه بر امامت على ( ع ) بى نياز از توضيح است . زيرا خداى تبارك و تعالى او را در كنار رسول خدا قرار مىدهد . انذار را وظيفهء رسول اكرم ( ص ) شمرده و هدايت را وظيفهء على ( ع ) - هدايت يعنى نشان دادن راه - و هدايت او را براى تمام اقوام و ملتها معرفى مىكند ، كه اين عموميت از آثار امامت است ، خصوصا با توجّه به اينكه رسول اكرم ( ص ) به او مىفرمايد : پس از من ، هدايت يافتگان به وسيلهء تو هدايت مىگردند ، و به دليل مقدّم شدن جار و مجرور در فرمودهء رسول خدا - بك يهتدي المهتدون - معلوم مىشود كه پس از وفات رسول خدا ، هدايت منحصرا به وسيلهء على ( ع ) صورت مىپذيرد . بعلاوه ، توصيفى كه پيامبر از على در روايت حسكانى نمود ، با مقام امامت تناسب دارد . از اينجا ، نادرستى اين سخن فضل نيز روشن شد كه مىگفت اين آيه و روايت ، دلالت بر اين نكته ندارد كه هدايت منحصرا مربوط به على مىگردد .
و امّا روايتى كه در مورد اصحاب رسول خدا نقل مىكند هم از حيث متن روايت و هم از حيث سند ، نادرست است . امّا از نظر محتوايى ، اشكال حديث اين است كه كلَّى بودن آن ضرورتا باطل است . زيرا اكثر اصحاب از افراد نادان بودند و بسيارى از آنان - چنان كه از حديث حوض برمىآيد - مرتد شدند . بلكه برخى از اخبار تمام اصحاب به استثناى افراد انگشت شمارى را مرتد معرفى مىكند . كما اينكه برخى از آنان در زمرهء منافقان بودند . خداى متعال در اينباره مىفرمايد : * ( « وَمِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مَرَدُوا عَلَى النِّفاقِ لا تَعْلَمُهُمْ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ » ) * ( 1 ) و برخى ديگر از قاسطين و ناكثين و مارقين هستند و برخى ديگر مانند وليد و مغيره از افراد تردامن و گناهكار . حال چگونه ممكن است كه پيامبر بفرمايد كه به هر كدام از اين افراد اقتدا نماييد ، هدايت مىشويد و حال آنكه ، چنين تعبيرى مقتضى عصمت و دست كم ، مستلزم عدالت و آگاهى از تعاليم پيامبر اكرم ( ص ) است در حالى كه اكثر آنها از تعاليم اسلام بىاطلاع بودند .
هامش
( 1 ) . توبه / 101 .