چقدر ريگها گرم است . و منظورش از اين جمله شگفتى از حرارت آنها بود ابو الاسود او را از چنين گفتارى ممانعت كرد و پس از آنكه به حضور مبارك شرفياب شد چگونگى را به عرض رسانيد و مقام ولايت عليه السّلام به تأسيس علم نحو پرداخت .
و هم از ابو الاسود نقل كردهاند در پشت جنازهاى كه تشييع مىكرد يكى از همراهان از وى پرسيد من المتوفى ؟ ( به كسر فاء ) آنكه انسان را مىميراند كيست ؟ ابو الاسود پاسخ داد : خدا ، و مراد سائل آن بود كه اين مرده كيست . ابو الاسود به دنبال اين جريان به حضور مبارك شرفياب شد و موضوع را معروض داشت . شاه ولايت به تأسيس نحو پرداخت .
با توجه به يكى از بواعث يا همگى آنها ، مقام ولايتمدارى رقعهاى مرقوم فرمود و به وى عنايت فرموده و افزود : ما احسن هذا النحو . چقدر شايسته است مردم براى درست خواندن كلام اللّه و درست گفتن سخنان خودشان بدين رويه و سبك عمل كنند و اضافه فرمود اينك ، مسائل ديگر آن را خود تدوين كن و نام اين علم را « نحو » ناميدند .
ابن سلام گفته : حقايقى كه در آن رقعه مرقوم شده بود ( عبارت است از « الكلام ثلاثة اشياء اسم و فعل و حرف جاء لمعنى فالاسم ما انبأ عن المسمى و الفعل ما انبأ عن حركة المسمى و الحرف ما اوجد معنى لغيره « 1 » و كتب على بن ابى طالب » كلام بر سه بخش است اسم ، فعل ، حرف ، اسم كلمهاى است كه از مسمى اطلاع مىدهد و فعل كلمهاى است كه از كار مسمى اخبار مىكند و حرف كلمهاى است كه معنايى را براى ديگرى به وجود مىآورد و سپس امضا فرموده آنچه در اين رقعه آمده نوشتهء على بن ابو طالب است .
هامش
( 1 ) - در اصول مظفر آمده است حضرت مولا در جملات شريف خود اشاره كرده كه معانى اسميه معانى استقلاليهاند و معانى حروف معانى غير استقلاليهاند و وضعشان براى ارتباط ميان مفردات است و ما براى تعريف حرف در مصطلحات نحوىها تعريف جامع صحيحى همانند اين تعريف كه حضرت مولا عليه السّلام براى حروف فرمودهاند نيافتهايم - م .