و بزرگوارتر از پدر تو بدست نياورده است كه با آتش زنه آتش بر افروخت ، هر چند در روزى كه مردم اختلاف كردند ديگران محكمتر و استوارتر بودند . در اين هنگام بود كه اختيار همگان را بدست آورد و بر همه مردم مولويت پيدا كرد و همگان از او اطاعت نمودند و شايستهترين مردم قريش بود كه از او هراس داشته باشند يا ممدوح ديگران واقع بشود » .
« اخطل » در شعر خود با كلمه « مولا » از وى ياد كرده است و ثابت كرده خليفهاى است كه همگان بايد از وى اطاعت نمايند ، اولويت بر همگان دارد و بالاخره معنائى را در نظر گرفته كه احتمال مىداد از بهترين الفاظى است كه در حق او مىگويد . « اخطل » يكى از سرايندگان عرب است و از افرادى بشمار نمىآيد كه از لغات عرب و معانى آنها با خبر نباشد و مسلمان هم نبوده تا علاقه به اسلام او را به آوردن چنين لفظى ، تشويق كرده باشد ، بلكه او از افراد معدودى است كه در علم لغت مهارت خاصى داشته است ( 1 ) و همچنين « ابو عبيدة معمر بن مثنى » در علم عربيت بر همگان حق تقدم داشته است و كسى نيست كه بتوان در شناخت لغات عرب به او طعنه زد . او در كتاب [ المجاز 2 / 254 ] كه متضمن تفسير غريب القرآن است در تفسير آيهء مزبور اظهار داشته است : « مولاكم » به معنى « اولى بكم » مىباشد و براى تأييد نظريهء خود ، به شعر « لبيد » كه در ضمن معلَّقه مشهور خود گفته است :
فغدت كلا الفرجين تحسب انّه
مولى المخافة خلفها و امامها ( 2 )
استشهاد كرده است كه معناى « مولى المخافة » ، « اولى بالمخافة » است .
« لبيد » در اين شعر مىگويد : اين مركب راهوار متحير است چنان كه مىپندارد كه دشمن با سگان شكارىاش ، هم از پيش است و هم از پس . « ابو عبيدة معمر بن
هامش
( 1 ) « اخطل » نصرانى است و از شعراى بنام دورهء اموى بشمار مىآيد . ( مترجم )
( 2 ) معلقّه لبيد ، بيت 48 .