يا اگر آنان را بدون ولىّ و رييس نمىگذارى آيا براى ظهور آن ولىّ وقت و وعدهاى هست ؟ كه فرمود : بلى روز فصل موعد آنان است .
و مقصود از روز فصل روز خروج روح از بدن يا روز جدا شدن محقّ از مبطل و نجات يافته از هلاك شده ، مىباشد .
يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ
مقصود نفح اوّل يا نفح دوّم است ، يعنى ، روز كه در صور دميده شود .
فَتَأْتُونَ أَفْواجاً وَ فُتِحَتِ السَّماءُ فَكانَتْ أَبْواباً
فعل ( فتحت ) را ماضى آورد ، چون وقوع آن محقّق است ، يا براى اشعار به اين است كه آسمان از اوّل خلقتش باز و منشقّ بوده است و بر حسب نظرهاى ظاهرى بسته و پيوسته ديده مىشود .
زيرا هر ممكن يك زوج مركّب است كه به ماهيّت و وجود و وجوب و امكان انشقاق پيدا مىكند و معناى ابواب و درها بودن آسمان اين است كه آسمان ابواب ملكوت است ، چنانچه آسمانهاى عالم ارواح ابواب غيب و فعل او هستند كه همان عالم مشيّت است .
وَ سُيِّرَتِ الْجِبالُ فَكانَتْ سَراباً
و تو گمان مىكنى كه كوهها ثابت هستند در حالى كه آنها به مقتضاى تجدّد جوهرى مانند ابرها حركت دارند .
سراب بودن كوهها از آن جهت است كه كوهها بزرگ و ثابت و جامد ديده مىشوند در حالى كه چنين نيستند و همچنين است حال كوههاى انيّت و وجود اشيا كه آنها اشياى مستقلّ در وجود ديده مىشوند كه داراى نفسيّاتى هستند ، در حالى كه چنين نيستند .
و لفظ « افواج » در خبرى از نبىّ صلّى اللّه عليه و آله به گروهى از عقوبتشدهها