و ترتيل قرآن يعنى تفصيل معانى مجمل ، كه در عقول كلّى و نفوس كلّى در كثرتهاى كنونى مجمل است .
و تفصيل آن معانى در عالم صغير قوّهى علّامه را تقويت مىكند ، قوّهى عمّاله را با نشاط مىسازد و مراد از قول سنگين قرآن است ، كه آن قدر سنگين بود كه هرگاه نازل مىشد رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله را شبيه غشّ عارض مىشد و در بعضى وقتها مىديد كه گوئى ناف دابّهى او با زمين مماس مىشود .
يا مقصود آثار ولايت است كه آن نيز آن قدر سنگين است كه موسى طاقت نمىآورد بر آنچه كه از خضر مىديد صبر كند .
يا مراد نصب على عليه السّلام به خلافت است كه آن نيز به حدّى سنگين بود كه نبىّ صلّى اللّه عليه و آله آن را ظاهر نمىكرد تا آنجا كه دراينباره مورد عتاب و سرزنش قرار گرفت و اين آيه نازل شد :
« وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ » .
يا مقصود مصائب اهل بيت پيامبر بعد از خودش مىباشد كه آن مصيبتها آن قدر سنگين بود كه نزديك بود شنيدن آن غير ممكن گردد .
يا مقصود آرامشى است كه نازل نمىشود مگر با جنود و لشگريانى كه شما آنها را نمىبينيد و نازل نمىشود تا قلب از اغيار پاك گردد و قلب از اغيار پاك نمىشود مگر قوّهى علّامه روشن شود و قوّهى عمّاله با نشاط گردد و اين معنا جز با قيام شب و ترتيل قرآن محقّق نمىگردد .
إِنَّ ناشِئَةَ اللَّيْلِ هِيَ أَشَدُّ وَطْئاً
جواب سؤالى است كه ناشى از مجموع آنچه كه گذشت مىشود ، گويى كه گفته شده : چرا مأمور