نازل شده است « 1 » .
سورهى المعارج
در تفسير آيهى
الَّذِينَ هُمْ عَلى صَلاتِهِمْ دائِمُونَ
مرقوم فرمودهاند :
بدان كه صلاة و نماز اسم هر چيزى است كه با آن توجّه به خدا حاصل شود ، لذا هيچ شريعتى نبود مگر آنكه نماز در آن وجود داشت .
و به عبارت ديگر : نماز عبارت از آراسته شدن به زيور اوصاف روحانيّين است ، چنانچه زكات اسم تبرّى و بيزارى از هر چيزى است كه بايد از آن بيزارى جست و لذا در هر شريعتى زكات بوده .
نماز قالبى بر حسب اذكار و افعال در شرايع مختلف بوده است ، چون شريعت محمّد صلّى اللّه عليه و آله كاملترين شريعتهاست نماز قالبى نيز در شريعت او كاملترين نمازهاست و مشتمل بر عبادتهاى جميع اصناف ملايكه است يعنى آن ملايكه كه ايستادهاند ، بدون نگاه به هيچ طرف عبادت مىكنند و ملايكهاى كه در حال ركوع و سجودند .
و نيز مشتمل است بر نماز جميع اصناف مواليد از طبايع منطبعه ، نفوس نباتى كه به وجهى ايستاده و بدون نگاه عبادت مىكنند و به وجهى در حال سجده و انطباع هستند .
و نفوس حيوانى كه بالطّبع ركوعكننده مىباشند و نفوس انسانى كه به احسن التّقويم ايستاده و متمكّن از ركوع و سجود و قيام است كه در ساير موجودات نيز بود .
و چون نماز قالبى مانع از كارهاى ضرورى از قبيل خوردن و آشاميدن و طلب حاجت و رفع احتياجات و خواب بود ادامهى آن ممكن نبود مگر به نحوى از تأويل و مجاز بدين گونه كه مقصود از ادامهى آن عدم فوت نماز از اوقات مقرّر باشد بنابراين چه مانعى دارد كه مقصود ادامهى نماز قلبى باشد كه از ولىّ امر اخذ گردد ، همين نماز است كه اگر انسان مواظب آن بوده و مستغرق در آن باشد اقامه
هامش
( 1 ) صفحات 293 و 294 همين جلد