تمام خلق به سوى توست .
اشاره به فناهاى سهگانه است ، چون توكّل محقّق نمىشود مگر با ترك نسبت فعل به نفس و بنابراين انابه با ترك نسبت صفات محقّق مىشود .
و لفظ
« إِلَيْكَ الْمَصِيرُ »
اشاره به فناى ذات است و اين جمله از مقول قول اوّل است و از جملهى چيزهايى است كه بايد به آن تأسّى كرد .
رَبَّنا لا تَجْعَلْنا فِتْنَةً لِلَّذِينَ كَفَرُوا
ما را امتحان يا گمراهى يا اثم و گناه يا كفر ، يا فضيحت و رسوايى ، يا عذاب و اضلال كفّار قرار نده .
يعنى ما را سبب اين امور براى آنها قرار نده يا ما را به خاطر عذاب كفّار مورد امتحان قرار نده .
يا به خاطر هدايت يافتن كفّار ما را مورد امتحان قرار نده و معناى سبب امتحان كفّار قرار گرفتن اين است كه آنان را در يك حالت خاصّى قرار دهد ، از قبيل فقر و حاجت ، ابتلاء و مصيبت يا ارتكاب معاصى كه نبايد مرتكب شوند ، يا اختلاف كلمه و نزاع بين آنان ، يا دوستى و موالات كفّار ، يا پيروى از آنان در بعض چيزهايى كه دارند ، يا معارضه با آنها ، يا مجادله با آنها و ضعف از جواب آنان كه مورد استهزا يا غيبت يا معارضه و سرزنش يا مورد نفرت از خود آنان يا از دينشان قرار گيرند ، يا سبب مقاتله و جنگ شود .
بعضى گفتهاند : معناى آيه اين است كه كفّار را بر ما مسلّط نكن كه از دين تو ما را برگردانند .