همچنين است آفتاب حقيقى كه حركت آن در هر يك از عوالمش دورى است و عوالم آن را گاهى به هفتاد هزار عالم و گاهى به هزار هزار عالم تحديد كردهاند و هر يك از عوالم آن كروى است و لكن كروى بودن آن معنوى است نه محسوس ؛ چه هر يك از آن عوالم مشتمل بر دو قوس نزول و صعود است و بعد از رسيدن نور حقيقى به اواسط قوس نزول پنهان مىشود و تدريجا به اواسط قوس صعود مىرسد و در اين هنگام تدريجا ظهور پيدا مىكند و آن وقت كه شروع در اختفا مىكند بر حسب آن عالم شب شروع مىشود ، آنگاه كه شروع در ظهور مىكند بر حسب آن عالم روز پديد مىآيد ، لذا صبح و شب اختصاصى به عالم طبع و بهشتهاى دنيا ندارد ، چنانچه بعضى گفتهاند .
و در اخبار وارد شده كه فلكها ، آفتابها و ماهها متعدّدست .
چنانچه وارد شده : پشت اين آفتاب شما سى و نه آفتاب ديگر و غير از اين ماه شما سى و نه ماه ديگر وجود دارد .
و در فارسى گفته شده :
آسمانهاست در ولايت جان * كارفرماى آسمان جهان « 1 »
تِلْكَ الْجَنَّةُ الَّتِي نُورِثُ مِنْ عِبادِنا مَنْ كانَ تَقِيًّا
اين
هامش
( 1 ) حكيم سنايى در حديقه و مولانا در مثنوى دفتر اوّل .