باشند و گرنه جدا نمىباشند .
و قدرت تمام داشتن هر كدام مقتضى اين است كه هر يك از آنان بتواند از تحقّق مراد ديگرى جلوگيرى كند و با هم تدافع و تمانع داشته باشند .
چنانچه گفته شود : هرگاه مراد هر دو مقرون به حكمت باشد مراد هر يك مراد ديگرى هم مىشود آنوقت تدافع و تمانع از بين مىرود .
جواب گفته مىشود كه استدلال به صحّت تدافع و تناقض است نه به وقوع تدافع و صحّت تدافع مستلزم صحّت فساد در آسمان و زمين ، اين استدلال متكلّمين و بيان آنان در مورد آيه است ، پس بيان آنان همانطور است كه مىبينى .
امّا حقيقت امر در بيان آيه اين است كه گفته شود : آيه اشاره به برهان تامّ و كاملى دارد كه نام آن ، برهان صدّيقين و طريق آنانست ، و آن برهان « فرجه » است كه امام صادق عليه السّلام به آن اشاره كردهاند و آن اين است كه از وجود خدايان متعدّد فرجه لازم مىآيد و فرض دو خدا مستلزم سه خداست و سه خدا مستلزم پنج خداست . . . و همچنين .
زيرا اگر دو خدا فرض شود يا هر دو قديم و قوى هستند ، يا هر دو حادث و ضعيف ، يا يكى از آن دو قديم و قوى است و ديگرى حادث و ضعيف و احتمال اخير ( هر دو حادث يا يكى
بيان السعادة في مقامات العبادة ( فارسى ) — صفحة 330
مساهمون: سلطان محمد گنابادى ( سلطان عليشاه )
ص٣٣٠