« نشر » به معناى حيات و زنده كردن است ، « انشار » به معناى احياست و لفظ « ينشرون » با فتحهى يا و ضمّهى آن خوانده شده است .
لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ
« 1 » اگر در آسمان خدايى باشد ، چنانچه قايلين به الوهيّت ملايكه و ستارگان مىگويند خدا در آسمان است ، در زمين ، چنانچه بتپرستان و گوسالهپرستان بعضى از مردمپرستان و شيطانپرستان معتقدند و ياد و خدا چنانچه ثنويّه قايل به آن مىباشند .
إِلَّا اللَّهُ
لفظ « الّا » در اينجا استثنايى نيست ، زيرا استثنا نه از جهت لفظ صحيح است و نه از جهت معنا .
چون لفظ « آلهة » جمع نكره در جملهى موجبه است لذا شامل مستثنى نمىشود .
و نيز اگر استثنا صحيح باشد لازم مىآيد بر حسب مفهوم مخالف استثنا ، تعدّد خدايان باللّه صحيح ( يعنى اللّه نيز يكى از الههها ) باشد .
لَفَسَدَتا
اگر خدايان متعدّدى بود در آسمان و زمين فساد لازم مىآمد ، چون هر يك از خدايان بايد قدرت تامّ و كامل داشته
هامش
( 1 ) اين آيت بر ذوق جوانمردان طريقت اشارت است به قطع علاقه و ترك اسباب ، كه هر كه را ديده بر اسرار اين آيت افتاد و توفيق رفيق خود يافت ، ديده از نظر به اغيار بردوزد .
كشف الاسرار