يك جهت جهنّم دنيا و از يك جهت بهشت دنياست ، كسانى كه بر اعراف وارد مىشوند همهى آنها بر جهنّم وارد مىشوند .
به اين معنا كه آنان جهنّم را مىبينند ، همهى مردم چه مؤمن و چه كافر بايد بر دنيا عبور كرده و به مشتهيات و خواستههاى آن متّصف گردند ، نيز از رذايل و اوصاف پست و خواستههاى نفس بايد عبور كنند ، كم اتّفاق مىافتد كه انسان از مختصر مرض و رنج و درد جدا شود .
همه بايد بر برزخ عبور نمايند چه با اختيار و چه با اضطرار و ليكن عبور با تفاوت اشخاص و احوال متفاوت است ، همه بر اعراف و جهنّم آخرت وارد مىشوند ، به اين معنا كه همه آن را مىبينند .
حال كه اين مطلب را دانستى وجه جمع بين اخبار مختلف كه در اين باب وارد شده براى تو معلوم مىشود .
اين مطلب نيز معلوم مىشود كه مقصود از نسخ در اخبارى كه مىگويد اين آيه به سبب آيهى
إِنَّ الَّذِينَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَّا الْحُسْنى أُولئِكَ عَنْها مُبْعَدُونَ
نسخ شده است نسخ جزيى كه بر حسب اشخاص و احوال پديد مىآيد ، نه نسخ كلّى .
چه اين ورود بر جهنّم و اعراف از لوازم وجود انسان و كيفيت آفرينش اوست .
و لذا خداى تعالى پس از خبر دادن مطلب فرمود :
كانَ عَلى رَبِّكَ حَتْماً مَقْضِيًّا
اين ورود ، بر