فَقَدْ مَضَتْ سُنَّتُ الْأَوَّلِينَ
كسانى كه كافر شدند و با پيامبرشان دشمنى نمودند .
سنّت الهى چنين مقرّر و مشخّص شده ، يا معنى آيه اين است كه اگر به آنچه كه در آن هستند برگردند بايد توقّع عذاب و انتقام را داشته باشند چنان كه از پيشينيان انتقام گرفتيم و انتقام گرفتن ما از پيشينيان چنين مقرّر گشت كه از آنان انتقام گرفته شود .
و اين معنى آنچنان معروف شده بود كه همهء مردم مانند داستان آن را مىدانستند به نحوى كه كسى باقى نمانده بود مگر اينكه اين مطلب و مقصود را شنيده بود .
وَ قاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ
و با آنان كارزار كنيد تا فسادى از قبيل شرك و لوازم آن ، باقى نماند .
وَ يَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ
و دين كلّا براى خدا باشد و براى هر كس يك دين بماند نه چند دين كه بعضى از آنها براى شيطان و بعضى مانند دين تو براى خدا باشد .
اين معنى در عالم صغير ظاهر است ، و امّا در عالم كبير ، در اخبار وارد شده است : پس از آنكه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله آنها را براى حاجت خود و حاجت اصحابش مرخّص نمود تأويل « 1 » اين آيه نيامده بود ، و اگر تأويلش آمده بود از آنها قبول نمىشد و آنها بايد كشته مىشدند يا توحيد خدا را مىپذيرفتند تا اصلا شرك وجود نداشته باشد .
هامش
( 1 ) در اوّل سوره آل عمران در مورد تأويل سخن گفته شد در اينجا نيز ياد آورى مىشود در مورد « قاتلوهم » تا آن موقع بر پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله تأويلى الهام نشده بود .