جمله يا عينا كلام خداى تعالى است ، يا با نقل قول كلام خدا حكايت شده است ، و به هر تقدير لفظ « ما » نافيه و جمله معطوف بر محذوف است كه با آن محذوف قياسى از شكل اوّل تشكيل مىشود ، تقدير قياس چنين است : لكن آنان قومى هستند كه ايمان نمىآورند ، و هر قومى كه ايمان نياورد دلايل و آيات الهى آنها را بىنياز نخواهد كرد .
ممكن است جمله حال باشد از فاعل « انظروا » يا مفعول آن و اشاره به قياس مذكور داشته باشد ، و ممكن است كه « ما » استفهاميه و با ما بعدش معطوف بر
« ما ذا فِي السَّماواتِ »
باشد ، يا اينكه جمله به تقدير قول حاليّه باشد .
فَهَلْ يَنْتَظِرُونَ إِلَّا مِثْلَ أَيَّامِ الَّذِينَ خَلَوْا
آيا آنها مانند كسانى كه گذشته و رفتهاند ، در انتظار به سر بردهاند ؟
مِنْ قَبْلِهِمْ
جواب شرط محذوف است ، يعنى اگر آيات و دلايل آنها را بىنياز نكند پس بايد مانند روزگاران گذشته منتظر باشند . يا اينكه عطف بر محذوف است يعنى آيا مىتوانند جز عقوبت خدا را اميدوار باشند ، يا عطف بر « ما تغنى الآيات » است باعتبار اينكه معنى « هل ينتظرون » « ما ينتظرون » است يعنى انتظار ندارند ، يا اينكه لفظ « قول » در تقدير است ، يعنى به آنها گفته مىشود : آيا جز اين انتظارى دارند ؟ و يا به اعتبار اين است كه لفظ « ما » استفهاميّه است « ما تغنى الآيات » ( آيا آيات و معجزات آنها را بىنياز كرد ؟ )
قُلْ فَانْتَظِرُوا
امر براى تهديد است ، يعنى پس منتظر عذاب ما باشيد .