شرافت و عظمت روزى از جهت خودش و از جهت انتسابش به خدا باشد ، و نيز اشاره به كثرت آن باشد ، و مقدّمه ذمّ تصرّف در آن به سبب هواهاست . بنابراين لفظ « أ رأيتم » استفهام و استخبار است و مانند سابقش به معنى « أخبرونى » خبر دهيد مرا مىباشد ، يا آن به معنى « أعلمتم » است و استفهام براى تعجيب يا براى انكار يا تقرير است ، و قول خدا « اللّه أذن لكم » جملهء مستأنف است . يا اينكه لفظ « ما » شرطيّه و قول خدا « فجعلتم » جزاء آن است ، و لفظ « قد » در جزا مقدّر است بنابراين كه در جزائى كه لفظا و معنى ماضى باشد لفظ « قد » لازم گردد . لذا در جزا فاء داخل شده است . و بنابراين لفظ « أ رأيتم » به معنى « أخبرونى » است . يعنى ، به من خبر دهيد ، يا براى تعجب بر انگيختن ، يا انكار توبيخى است . و بنا بر جميع تقادير ، فعل نسبت به جملهء « ما انزل اللّه » از عمل معلّق است . يا اينكه لفظ « ما » موصوله است تا مفعول اوّل « ا رأيتم » باشد . و لفظ « قل » تأكيد « قل » اوّل است .
مقصود از انزال رزق ، در رزق صورىّ نباتى ، انزال اسباب رزق است ، و در رزق معنوى انسانى انزال حقيقت آن است ، زيرا كه رزق انسان كه عبارت از علوم و اخلاق نيكو است حقيقت آن از آسمانهاى ارواح نازل مىشود ، و لفظ « لكم » براى اشعار به اين است كه غرض انتفاع و بهرهمندى شما است و از انتفاع حلّيت آن استنباط مىشود .
فَجَعَلْتُمْ مِنْهُ حَراماً وَ حَلالًا
يعنى از روزى كه خداوند