اين جمله مستأنفه براى بيان جزاست ، يا عطف بر « انّه يبدأ الخلق » است .
يا عطف بر مقدّر است كه از قول خدا « ليجزى الّذين آمنوا . . . تا آخر » استفاده مىشود ، گويا كه گفته باشد : « فالّذين آمنوا . . . تا آخر » و « و الّذين كفروا . . . تا آخر » بنابراين تغيير روش اشاره به اين است كه جزاى كفّار از نتيجهگيرىهاى عرضى است و اينكه آن جزا به خودشان نسبت داده مىشود ، از جهت اين است كه نسبت دادن گناه به خود آنان سزاوارتر و اولىتر است تا اينكه اين گناه به خواست خداى تعالى نسبت داده شود .
هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِياءً
اوست خدايى كه خورشيد را درخشان ، قرار داد ، اين جمله آغازين براى بيان علّت است براى آفرينش خلق و باز گرداندن آنان براى جزاء ، يا تعليل ( بيان علّت ) براى تدبير خداى تعالى است ، يا در معرض بيان تدبير اوست . و منازل شمس و غايت ايجاد و منافع سير شمس را ذكر نكرد ، زيرا آن داراى غايات و منافع زياد است به نحوى كه اين بيان نمىتواند به همهء آنها احاطه پيدا كند ، و نيز ازآنرو اكثر آن منافع براى عوام مشهود است و از سوى ديگر منازل شمس مشهور نيست به خلاف منازل ماه كه معروف و مشهور است .
وَ الْقَمَرَ نُوراً
و ماه را تابان گردانيد . فرق بين نور و ضياء از جهت عموم و خصوص است ( نور عموميّت و ضياء خصوصيّت دارد ) و حمل ضياء و نور براى مبالغه است ، يا به اعتبار چيزى است كه از آن دو جوهر آن دو نور مشاهده مىشود .