عقل آن را وسيلهء مقاصد اخرويش قرار دهد . و امّا اگر وهم آن را وسيلهء آرزوهاى دنيوى و مقاصد حيوانيش قرار دهد آن نه فقه است و نه علم ، و اشباح مردم آن را فقه و علم ناميدهاند . مقصود از تفقّه كمال فقاهت است خواه هيئت لفظ براى مبالغه باشد و خواه غير آن ، زيرا خداى تعالى غايت آن را انذار ( بيم دادن ، آگاه كردن ) قرار داده است . و مقصود از انذار چيزى است كه در شخص مورد انذار مؤثّر افتد و اين نمىشود مگر اينكه انذاركننده در دو قوّهء علمى و عملى كامل باشد ، و گرنه لفظ انذار گاهى بر زبان كسى جارى مىشود كه متفقّه نيست مانند انذار خلفاى جور و علماى و قصّهگوها و وعّاظ وابسته به آنها ، كسانى كه امر مىكنند و خود امتثال امر نمىنمايند ، و نهى مىكنند ، و خود به نهى عمل نمىكنند ، و موعظه مىكنند بدون اينكه خودشان پند بگيرند و از آن حاصل نمىشود مگر وزر و بال و اتمام حجّت بر خودشان بدون اينكه در شنوندگان اثر بگذارد .
و چون كمال نفس در آن دو قوّه بر متفقّه و بر غيرش واضح نيست در انذار و امر و نهى احتياج به اجازه از امام يا نائبش دارند و سلسلهء اجازه در سلسلهء علماى ظاهر و باطن ضبط شده است .
لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ
يعنى از چيزهايى كه موجب هلاكت نفسهايشان است بر حذر باشند و در تفسير قول نبىّ صلّى اللّه عليه و آله :
« اختلاف امّت من رحمت است » وارد شده كه مقصود تردّد و رفتن از شهرهاى مختلف به سوى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله يا خلفاى او جهت