ذلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ وَ مِمَّنْ حَوْلَكُمْ مِنَ الْأَعْرابِ
اين جمله خبر مقدّم است .
مُنافِقُونَ
مبتداى مؤخّر است . و جمله عطف بر جملهء
« مِنَ الْأَعْرابِ مَنْ يَتَّخِذُ »
است و معنى آن اين است كه گروهى از اعراب در حالت اكراه داخل در اسلام مىشوند و آنچه را كه انفاق مىكنند زيان و ضرر مىپندارند . . . تا آخر و گروهى با رغبت داخل در اسلام مىشوند ولى اسلام را با هواى نفس اخذ كردهاند ، و به اين گروه خداوند با اين گفتار ( ممّن حولكم ) اشاره كرده است ، زيرا اين جمله دلالت بر اين مىكند كه اين گروه به تملّق مىپردازند و از شما اظهار رضايت مىنمايند .
ممكن است كه « ممّن حولكم » مبتدا و « من الاعراب » خبر آن باشد ، و « منافقون » خبر بعد از خبر يا مستأنف يا حال است به تقدير مبتدا ، يا اينكه « منافقون » خبر است و « من الاعراب » حال است .
وَ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ
گروهى از اعراب باديهنشين و گروهى از شهرنشينان منافق هستند . اين عبارت عطف است بر « ممّن حولكم » يا بر « من الاعراب » يا مبتدا است و ما بعد آن خبرش است و جمله عطف بر سابقش مىباشد .
مَرَدُوا عَلَى النِّفاقِ
يعنى تمرين بر نفاق كرده و به آن عادت كردند ، مستأنف است يا خبر « من اهل المدينة » است بنا بر اينكه جائز باشد « من » تبعيضيّه جانشين اسم شود ، يا حال است به تقدير « قد » .
لا تَعْلَمُهُمْ
تو آنها را نمىشناسى استيناف يا حال يا خبر است و آن با خبر كردن مؤمنين به حال منافقين است از قبيل به تو