پس كسى كه حكومت ملكوت علياء بر سفلى را مشاهده نكرده گفته است : هر دو قديم هستند و بر عالم حكومت مىكنند ، امّا كسى كه برترى ملكوت علياء را بر ملكوت سفلى شاهد محض است مىگويد : سفلى حادث است ولى داراى تصرّف و حكومت مستقل بر عالم است . و كسى كه مشاهده كرده كه در هر يك از دو عالم حاكمى هست و آن داراى حكومت بر عالم خود و بر عالم طبع است مىگويد : عالم داراى دو إله است ، يزدان و اهريمن . بعضى گفتهاند : هر دو قديمند ، و بعضى گفتهاند : اهريمن مخلوقى است حادث و ملكوت سفلى دار شياطين و زندان اهل شقاوت است و در آن آتش جهنّم است و هر چه كه در شريعت وارد شده از عذاب اشقياء و كافرين و مارها و عقربها و زقّوم و حميم در آن وجود دارد . امّا انسان كه در بين دو عالم واقع شده وقتى كه به آن ملكوت توجّه كند به علّت پيروى از شياطين و گرايش به نفس و شهوات آن مادام كه در اين پيروى به ملكوت اعلى متمكّن نشده است بر لبهء پرتگاه جهنّم قرار مىگيرد . ولى آنگاه كه در اين عالم پيروى از شيطان نفس متمكّن شود به نحوى كه هيچ حالت بازدارندهاى براى او باقى نماند ، به اين عالم سفلى و سراى شقاوت داخل مىشود و در مقامى واقع مىگردد كه آتش و شعلهء جهنّم او را احاطه مىكند و جهنّم همراه با آتشها و شعلههايش او را در بر مىگيرد چنان كه خداى تعالى فرمود :
وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْكافِرِينَ
.
إِنْ تُصِبْكَ حَسَنَةٌ
اگر غنيمت و غلبهاى در آن جنگ به تو برسد .