ناحيهاى است كه مسافر قصد آنجا را مىكند و سفر دور ، و شامل مشقّت و زحمت است ، و متعدّى شدن « بعدت » با لفظ « على » براى اين است كه متضمّن معنى « ثقلت » است .
وَ سَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ
بعد از آنكه شما به سوى آنها باز مىگرديد سوگند ياد خواهند كرد .
لَوِ اسْتَطَعْنا لَخَرَجْنا مَعَكُمْ
كه ما چون قدرت بر خروج نداشتيم خارج نشديم ، خداى تعالى به پيامبرش خبر داده كه آنها به زودى عذر خواهند آورد كه ما قدرت بر خروج نداشتيم كه دروغ مىگويند ، و اين اخبار از مستقبل است .
يُهْلِكُونَ أَنْفُسَهُمْ
استيناف است جواب سؤال مقدّر ، يعنى در اين بهانهء دروغ چه چيز براى آنها ثابت است ؟ مقصود اين است كه اگر آنها بعد از تخلّف از جهاد اعتراف به تقصيرشان مىكردند و توبه مىنمودند خودشان را زنده مىكردند چون استعداد حيات هنوز باقى بود ، ولى با بهانه و عذر دروغى كه آوردند استعداد حياتشان را باطل ساختند و خودشان را به سبب تخلّف از صورت حيات هلاك كردند ، و نيز به سبب عدم توبه و عذر كاذب استعداد حيات خود را هلاك نمودند
وَ اللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ
و خداوند مىداند كه آنان دروغ مىگويند . در تأكيد تكذيب آنها با لفظ « انّ » و اسميّه بودن جمله و لام مبالغه نمود ، و ابتدا كردن به علم خدا كه آن به منزلهء قسم است .
عَفَا اللَّهُ عَنْكَ لِمَ أَذِنْتَ لَهُمْ
خدايت بخشايد ، چرا به آنها