فَما كانَ لَكُمْ عَلَيْنا مِنْ فَضْلٍ
شما بر ما برترى نداشتيد ، چون شما استحقاق عذاب دو برابر را داشتيد ، لفظ ( فاء ) را آورد تا قول آنها فرع بر قول خدا باشد تا گفتهء خود را اثبات نمايند .
فَذُوقُوا الْعَذابَ بِما كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ
يا از قول خداست از باب سرزنش و ملامت و استهزا ، يا از قول رؤساست .
إِنَّ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَ اسْتَكْبَرُوا عَنْها
تفصيل مطلب در مثل اين آيه گذشت .
لا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوابُ السَّماءِ
درهاى آسمان بر آنها گشوده نمىشود ، منظور از آن آسمان ارواح است زيرا كه در آن قلب است و باز شدنش با ولايت تكليفى است كه آن را تكذيب كردهاند .
وَ لا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّى يَلِجَ الْجَمَلُ فِي سَمِّ الْخِياطِ
و آنان داخل بهشت نمىشوند مگر اين كه شتر از سوراخ سوزن عبور كند ! تعليق بر چيزى است كه شدنى نيست ، يا مقصود اين است كه انانيّت آنها مانع از دخول بهشت است ، پس داخل بهشت نمىشوند مادام كه شتر انانيّتشان باقى است و هرگاه انانيّتشان از بين رفت و ذوب شد داخل بهشت مىشوند .
وَ كَذلِكَ نَجْزِي الْمُجْرِمِينَ
و اين است جزاى گنهكاران .
آوردن لفظ ( مجرمين ) يا از قبيل گذاشتن اسم ظاهر به جاى ضمير است تا اظهار وصف ديگرى براى آنها باشد كه مشعر به ذمّ آنان شود و از جهت ديگرى اظهار استحقاق عقاب گردد ، و يا اين كه مقصود از مجرمين غير از مكذّبين است و