ما لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلاقٍ وَ لَبِئْسَ ما شَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ
« 1 »
يَعْلَمُونَ ظاهِراً مِنَ الْحَياةِ الدُّنْيا وَ هُمْ عَنِ الْآخِرَةِ هُمْ غافِلُونَ
« 2 »
ذلِكَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ
« 3 » و تنها مردم نمايان آنها را عالم ناميدهاند در حالى كه آنها جز از ظنّ و گمان پيروى نمىكنند و فقط حدس و تخمين مىزنند .
و از همين جاست كه ائمّه عليه السّلام شيعيانشان را كه با بيعت خاصّ ولوى با آنها بيعت كرده و ايمان در قلوبشان داخل شده است علما و عرفا ناميدهاند ، كه به طريق حصر فرمودهاند :
شيعيان ما علما هستند ، و شيعيان ما عرفا هستند .
پس هر كسى كه سالك به آخرت و سيركننده به سوى خدا به وسيلهء اقتدا كردن به امام حقّ منصوص از جانب خدا نباشد عالم ناميده نمىشود . اگر چه علوم حكمت و ظنون فردى او به حدّ اعلى رسيده باشد ، ولى او از تفصيل آيات بهرهاى نمىبرد .
زيرا كه نظر او به آيات از جهت خود آنها ، يا از حيث جهات دنيوى آنهاست ، نه از آن جهت كه آن آيات دالّ بر خدا و امور آخرت باشد .
چنان كه از امام صادق عليه السّلام نقل شده كه به ابو حنيفه در
هامش
( 1 ) بقره ( 2 ) ، آيه 102 : آنان به يقين مىدانستند كه خريداران آن جادو را در آخرت بهرهاى نيست و خود را به بد چيزى فروختند اگر مىدانستند .
( 2 ) روم ( 30 ) ، آيه 7 : آنان به ظاهر زندگى آگاهند و از آخر بىخبرند .
( 3 ) نجم ( 53 ) ، آيه 30 : منتهاى دانششان همين است .