اعتبار شود . آوردن « درجات » در مراتب پست گناهكاران پس كلمهء « دركات » از باب تغليب ( چيرگى ) معنى كلمهء « درجات » دركات است ، يا اينكه دركات را از پائينتر و اسفل حساب كنند كه در اين صورت اسفل نسبت به بالاتر از خودش يك درجه پائينتر به حساب مىآيد .
مِمَّا عَمِلُوا
درجات عبارت از عملهايشان است بنا بر تجسّم اعمال ، يا اينكه ناشى از عمل آنان است . و « ما » موصوله ، يا موصوفه ، يا مصدريّه است .
وَ ما رَبُّكَ بِغافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ
به صورت خطاب و غيبت خوانده شده است و مقصود اين است كه درجات اعمال بندگان در نزد خدا روشن است و او غافل از آنها نيست ، پس هر يك را به مقدار درجات و دركات اعمال بالا مىبرد و پائين مىآورد .
وَ رَبُّكَ الْغَنِيُّ ذُو الرَّحْمَةِ
( و پروردگار تو بىنياز و مهربان است ) بين دو صفت متقابل از صفات خدا را از قبيل قهر و لطف و تنزيه و تشبيه و وعد و وعيد جمع كرد .
إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ
اگر بخواهد به مقتضاى بىنيازى و عدم احتياجش شما را از بين مىبرد ، ولى شما را مدّتى باقى مىگذارد تا در دنيا به مقتضاى رحمتش تكميل شويد .
وَ يَسْتَخْلِفْ مِنْ بَعْدِكُمْ ما يَشاءُ
و جانشين شما مىكند هر چه را كه بخواهد . آوردن لفظ « ما » براى اشاره به كمال قدرت اوست به نحوى كه اگر بخواهد غير از صاحبان عقل و انسان را جانشين شما سازد مىتواند ، تا چه برسد به كسانى كه از سنخ