وَ إِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ
و اگر از اكثر مردم روى زمين پيروى كنى ، ترا از راه خدا گمراه گردانند ، زيرا اكثر مردم سرهايشان رو به پايين و وارونه است ، و از ولايت كه راه خداست منحرفند و به عالم پايين كه عالم شياطين و ارواح خبيثه است و اطاعت از آنها شخص را به انحراف مىكشاند توجّه دارند البتّه منظور انحراف به چيزى است كه به او توجّه كردهاند .
و آن كنايه از امّت است ، و اينكه گفت : بيشتر مردم روى زمين بدان جهت است كه انسان سه صنف است :
1 - صنفى كه از زمين طبيعت به سوى آسمان ارواح عروج كردهاند و شأن آنها اطاعت و تسليم به صاحب رسالت و ولايت كلّى است ، نه استقلال و مطاع بودن .
2 - صنفى كه در زمين طبيعت توقّف كردهاند ولى آمادگى و استعداد عروج به عالم ارواح را دارند ، اينان اگر چه در زمين طبع هستند ولى موافقت با آنها موجب گمراهى و گم شدن از توجّه به عالم ارواح نمىشود .
3 - صنفى در زمين طبع توقّف كردهاند كه سرهايشان به طرف پايين است و متوجّه عالم شياطين مىباشند ، و اينان بيشتر مردمان روى زمين هستند كه طاعت و موافقت آنان موجب انحراف از ولايت است .
إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ
ظنّ از صفات نفس است ، زيرا كه علوم نفس اگر چه يقينى بوده و ادراكاتش ظنّى نباشد ، ولى آن