شياطين است ، و بعضى از آن مشركين ارواح خبيثه را عبادت مىكنند كه عبارت از اجنّه و شياطين است ، آنان به اين گمان هستند كه آن ارواح ، روحهايى هستند كه بين خدا و بين خلق و خودشان ( مشركين ) واسطه مىباشند اعمّ از اينكه تصريح كنند كه معبودهاى آنان شياطين و اجنّه هستند ، يا تصريح نكنند ، بلكه عبادت مىكنند بت و درخت و ستاره و غيره اينها را كه در پرستش معبودهاى باطل جز جنّ كسى را عبادت نكنند چنانچه خداى تعالى فرموده :
وَ يَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيعاً ثُمَّ يَقُولُ لِلْمَلائِكَةِ أَ هؤُلاءِ إِيَّاكُمْ كانُوا يَعْبُدُونَ قالُوا سُبْحانَكَ أَنْتَ وَلِيُّنا مِنْ دُونِهِمْ بَلْ كانُوا يَعْبُدُونَ الْجِنَّ أَكْثَرُهُمْ بِهِمْ مُؤْمِنُونَ
« 1 » ( روزى كه همه را گرد آوريم سپس به فرشتگان گويد : آيا اينها بودند كه شما را مىپرستيدند . آنها گويند تو منزّهى . چون تو صاحب اختيار ما هستى نه آنان ، بلكه آنان جنّيان را مىپرستيدند و بيشتر آنها به آن ايمان داشتند ) .
سرّ مطلب اين است كه جنّ كه از پيروان ابليس است معبودهاى باطل را براى آنها زينت مىدهد ، پس آنها اطاعت مىكنند و در نتيجه جنّ را عبادت مىكنند بدون اينكه خودشان درك كنند .
وَ خَلَقَهُمْ
جملهء حاليه است به تقدير « قد » يا اينكه اصلا احتياج به لفظ « قد » نيست چون ماضى ( خلق ) به صورت گسترده و فصيح بدون « قد » ،
هامش
( 1 ) سورهء سبأ : آيات 40 و 41