تفسير كردهاند .
و قول خداى تعالى :
إِنْ جاهَداكَ عَلى أَنْ تُشْرِكَ بِي ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ
« 1 » را تفسير به جبت و طاغوت كردهاند .
صوفىها مظهر عقل را مرشد و مظهر نفس را دليل مىنامند ، و در زبان فارسى به پير ارشاد و پير دليل تعبير مىكنند .
و به حسب تفاوت مظهر بودن و تصرّف آن دو ، يكى از آن دو ، مظهر اسم اللّه يا رحيم است ؛ و ديگرى مظهر اسم رحمان مىباشد . و به اعتبار اين دو مظهريّت است كه خداوند فرموده است :
قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمنَ
، زيرا كه تخيير و ترديد به اعتبار دو لفظ نيست . چه ، آن دو لفظ ، وسيلهء دعا هستند نه مدعوّ كه خدا باشد .
و به اعتبار مفهوم دو لفظ هم نيست ، چون آن دو مفهوم عنوانى براى مدعوّ هستند ، و خوانده شده لا بد بايد يك امر حقيقى باشد نه امر ذهنى ، و ذات احديّت كه مصداق هر دو لفظ است تكثّرى ندارد ، پس اينكه شبهه كردهاند كه در اين صورت آنچه كه خوانده شده است ، دو امر مىباشد و مظهر اين دو مفهوم و اين دو اسم مىباشد صحيح نيست .
و نيز نبايد گفته شود : كه مقصود اين است كه ذات احديّت را با لفظ اللّه يا با لفظ رحمان بخوانيد . چون گفته مىشود : ظاهر لفظ غير از اين است و حذف و ايصال در مثل اين مورد نادر است و منافى فصاحت است و تكرار لفظ « ادعوا » نيز منافات با آن گفته دارد . و « ادعو » به معنى بخوانيد و دعا كنيد را به معنى « سمّوا » ( بناميد ) ، قرار دادن بعيد است ، پس بايد مقصود اين باشد كه مظهر اسم خدا را بخوانيد يا مظهر اسم رحمان را بخوانيد .
و دعوت و خواندن عبارت از طلب كردن كسى است ، تا آنكه مدعوّ
هامش
( 1 ) عنكبوت : 8 يعنى اگر آن دو كوشش كنند از روى نادانى به من شرك بورزى . . .