گاهى تفسير به علىّ ( ع ) و اصحابش شده است ، و تفسير به اصحاب علىّ ( ع ) نيز شده است . علىّ ( ع ) در روز جمل فرمود : با اهل اين آيه تا امروز جنگ نشده است .
و از امام صادق ( ع ) است « 1 » كه آنان امير المؤمنين و اصحاب او هستند كه با ناكثين و مارقين « 2 » جنگ كردند .
أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ
« اذلّة » از « ذلّ » با كسره ذال به معنى نرمى يا از « ذلّ » است با ضمّ ذال به معنى خوارى و معنى آن اين است كه خودشان را نزد مؤمنين ذليل حساب مىكنند به اينكه خود را تحقير مىكنند و مؤمنين را گرامى مىدارند ، زيرا مؤمنين آنها را ذليل حساب مىكنند .
أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ
يعنى غليظ و شديد هستند و مقصود اين است كه آنها صاحب مناعت و عزّت نسبت به كافرين هستند كه كافرين آنها را چيزى حساب نمىكردند .
يُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ
آنان در راه خدا جهاد مىكنند نه در راه نفس و شيطان .
وَ لا يَخافُونَ لَوْمَةَ لائِمٍ
هر كارى را به امر خدا انجام مىدهند و از كسى نمىترسند و تنها ناظر به امر خدا هستند ، نه به خاطر مدح مدح كنندهاى و نه به خاطر سرزنش سرزنش كنندهاى .
ذلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِيمٌ
آوردن اسم اشارهء بعيد جهت نهايت تعظيم نسبت به آن صفاتى است كه ذكر شد و همچنين
هامش
( 1 ) تفسير الصافى 2 : ص 43 - تفسير البرهان 1 : ص 479 / ح 2 - مجمع البيان 2 : ص 208 .
( 2 ) ناكثين : پيمانشكنان و منظور طلحه و زبير و ياران آنهاست كه همراه با عايشه جنگ جمل را ايجاد كردند كه سر انجام شكست خوردند و طلحه و زبير كشته شدند .
قاسطين : نابودكنندگان قسط ، معاويه و يارانش بودند كه جنگ صفّين را ايجاد كردند كه سر انجام به حكميّت كشيد .
مارقين : خوارج هستند كه پس از حكميّت و نتيجهء ناصحيح آن به علىّ ( ع ) اعتراض كردند و به جنگ وى پرداختند كه اكثر آنها در جنگ نهروان كشته شدند و ابن ملجم مرادى قاتل علىّ ( ع ) از آنها بود .