برخى گفتهاند : آيه دربارهء جماعتى نازل شده كه از غزوهء تبوك تخلّف كردند و جز صاحبان عذر و ضرر كسى آنجا نبود ، پس ابن امّ مكتوم كه نابينا بود ، در حالى كه گريه مىكرد آمد و گفت : يا رسول اللّه چه كند كسى كه استطاعت بر جهاد ندارد ؟ پس وحى ، پيامبر را براى بار دوّم فرا گرفت وقتى وحى بر طرف شد فرمود : بخوان « غير اولى الضّرر » و آن را به آيه ملحق كن ، قسم به كسى كه جانم در دست اوست . من هنگام شكستگى شانه به ملحق آيه نظر مىكنم .
وَ الْمُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوالِهِمْ
و پيكارگران در راه خدا كه اموالشان را بر مجاهدين مىبخشند و آن را در راه خيرات صرف كرده در جهاد ، بر خودشان انفاق مىنمايند ، و قوايشان را كه اموال حقيقى آنها است صرف مىكنند ، و همچنين افعال و اوصافشان را به خودشان نسبت نمىدهند .
وَ أَنْفُسِهِمْ
به اينكه نفسهايشان در جهاد خسته كنند و جهاد آنها را در خيرات و رياضتها قرار دهد ، و اين معنى تهييج مجاهد است در جهادش و ترغيب كسى است كه جهاد نمىرود ، تا از نشستن دست بردارد .
فَضَّلَ اللَّهُ
جواب سؤال مقدّر است گويا كه گفته شده است : چه فرق است بين آن دو ؟ پس فرمود : خداوند مجاهدين را برترى داده است .
الْمُجاهِدِينَ بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ عَلَى الْقاعِدِينَ
مجاهدين و قاعدين را با اسم ظاهر آورد تا اشعار به علّت حكم و تكرار وصف آن باشد كه موجب برترى شده است تا اينكه تهييج و ترغيب هر دو باشد و اموال و انفس را اسم ظاهر آورد چون خداى تعالى خواست در صورتى كه اموال و انفس هنوز در مقام انتساب به خود آنهاست آنها را فقط يك درجه بر قاعدين برترى دهد تا اينكه فرق بين اين مجاهدين و مجاهدين مذكور در آيه بعدى ظاهر شود ، زيرا در آنجا برترى مجاهدين را بر