آن بيابان است بر آن حلقه ( يعنى علم حق محيط است بر همه خلق ) .
از امام صادق ( ع ) است « 1 » كه وقتى سؤال شد عرش و كرسى چه چيز هستند ؟ فرمود : عرش در وجهى همهء خلق هستند و كرسى ظرف آن است و در وجه ديگر عرش عبارت از علمى است كه خداوند انبيا و رسل و حجج خود را بر آن مطّلع نموده است ، و كرسى علمى است كه هيچ يك از انبيا و رسولان و حجّتها را از آن آگاه نكرده است .
وَ لا يَؤُدُهُ حِفْظُهُما
يعنى حفظ آسمان و زمين بر او سنگين نيست .
وَ هُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ
حال است به منزلهء تعليل ( يعنى : در حالى كه او بلند مرتبه و بزرگ است حفظ آنها بر او سنگين نيست ) .
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 256 ]
لا إِكْراهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقى لا انْفِصامَ لَها وَ اللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ( 256 )
ترجمه :
( 2 / 256 )
كار دين به اجبار نيست و راه هدايت و ضلالت روشن گرديد پس هر كس از راه كفر و سركشى برگردد و به راه ايمان و پرستش خدا گرايد پس به تحقيق به دستگيره استوارى كه گسستن ندارد چنگ زده است و خدا شنوا و داناست .
تفسير :
لا إِكْراهَ فِي الدِّينِ
جملهء استينافيه است و از جملهء سابق منقطع ، و « دين » عبارت است از جزاء و اسلام و عادت و عبادت و طاعت و غلبه و سلطان و ملك و حكم و سيره و توحيد و نيز اسم جميع چيزهائى است كه به آن چيزها خداوند عبادت مىشود ، و به معنى ملّت ، و عزّت و ذلّت
هامش
( 1 ) صافى ، ج 1 ، ص 260