است كه ( ما ) مصدريّه يا موصوفه يا موصوله باشد ، و بنا بر دو احتمال اخير ، قول خداى تعالى
ما لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ
بدل مىشود ( يعنى به همان ذكرى كه يادتان داد و شما نمىدانستيد ، بپردازيد .
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 240 ]
وَ الَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَ يَذَرُونَ أَزْواجاً وَصِيَّةً لِأَزْواجِهِمْ مَتاعاً إِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْراجٍ فَإِنْ خَرَجْنَ فَلا جُناحَ عَلَيْكُمْ فِي ما فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ مِنْ مَعْرُوفٍ وَ اللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ ( 240 )
ترجمه :
( 2 / 240 )
مردانى كه بميرند و زنانشان زنده بمانند بايد وصيّت كنند كه آنها را تا يك سال نفقه دهند و از خانه بيرون نكنند پس اگر زنها خارج شوند شما را گناهى نيست از آنچه درباره خود در حدود شرع بگزينند ، و خدا بر هر كار توانا و به مصالح امور خلق داناست .
تفسير :
وَ الَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ
كسانى كه گمان مىبرند كه مىخواهند بميرند به سبب ظهور آثار مرگ ، يا مىدانند كه در آينده مىميرند .
وَ يَذَرُونَ أَزْواجاً وَصِيَّةً
و زنانشان زنده مانند بايد وصيّت كنند « وصيّة » هم با نصب خوانده شده به تقدير « يوصون » « يوصون وصية » كه در اين صورت حال « الّذين » ، حال مىباشد و نيز با رفع هم خوانده شده به تقدير « عليهم وصيّة » .
لِأَزْواجِهِمْ مَتاعاً
« متاعا » مصدر محذوفى است كه جواب سؤال مقدّر است ، گويا كه گفته شده است : با وصيّت چه كار مىكنند ؟ پس فرمود : به همسرانشان نفقه بدهند
إِلَى الْحَوْلِ
تا يك سال ، يا بدل از « وصيّة » است به نحو بدل اشتمال ، يا منصوب به نزع خافض است ، يعنى وصيّت مىكنند وصيّتى به متاع .
غَيْرَ إِخْراجٍ
( بدون بيرون كردن ) بدل است به نحو بدل بعض از كلّ يا حال است از « ازواجا » در حالى كه به اسم مفعول تأويل برود ، يا حال از فاعل « يذرون » است اگر به اسم فاعل تأويل برود . و در اعراب اجزاء آيه چيزهاى ديگرى گفته شده است كه بهترين آنها چيزى است كه ما ذكر كرديم .