طلبهاست زيرا هر فعلى فعليّتى را به دنبال مىآورد ، و هر فعليّتى منتهى به فعليّت ديگر مىشود تا اينكه منتهى به فعليّتى بشود كه فوق آن فعليّتى نيست و آن ربوبيّت است ، خواه فعليّتها بر طريق مظاهر لطفى يا بر طريق مظاهر قهرى منتهى به فعليّت آخر گردد .
و غايت خلقت براى جميع موجودات انسان است و غايت انسان ربوبيّت است ، چنان كه در حديث قدسى است : خلق كردم اشيا را به خاطر تو ، و تو را آفريدم به خاطر خودم « 1 » و اين معنى بازگشت و رجوع است به طريق برگشت به نفس الامر و واقع .
يا اينكه معناى آن چنين است : « اليه ترجع الامور » همه چيز به خدا بر مىگردد براى اينكه خداوند مبدأ مبادى و مصدر مصادر است ، و هر موجودى چه جوهر باشد ، چه عرض ، مخلوق است ؛ و هر مخلوقى داراى مصدر است ، و هر مصدرى داراى مصدر ديگرى است تا اينكه به مصدر آخر منتهى شود ، مانند حركت قلم كه مصدر آن حركت دست است ، و مصدر آن حركت اعصاب و بندهاست ، و مصدر آن حركت قوّهء محرّكه است ، و مصدر آن حركت قوّهء فكريّه است ، و مصدر آن نفس است ، و مصدر آن عقل ، و مصدر آن مشيّت ، و مصدر آن ربوبيّت است ، و اين انتها و رجوع است به طريق نظر . و اين رجوع اشاره به مبدأ بودن خدا مىكند و آن رجوع دلالت بر نهائيّت و آخر بودن او .
[ سوره آلعمران ( 3 ) : آيه 110 ]
كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ لَوْ آمَنَ أَهْلُ الْكِتابِ لَكانَ خَيْراً لَهُمْ مِنْهُمُ الْمُؤْمِنُونَ وَ أَكْثَرُهُمُ الْفاسِقُونَ ( 110 )
ترجمه :
( 3 / 110 )
شما مسلمانان حقيقى نيكوترين امّتى هستيد كه بر آن قيام
هامش
( 1 ) مأخذ حديث .