نمىخواهد ، به اينكه صورتها را سياه كرده عذاب بچشاند بلكه آن نتيجهء اعمال خودشان است كه منجرّ به آن چيزها مىشود . و چون پيش آوردن فاعل و داخل كردن نفى بر آن مفيد نفى فعل از فاعل با اثبات فعل بر غير فاعل است ، لذا كلام به منزلهء اين است كه گفته شود : خداوند به هيچ كسى ستم نمىخواهد ، و لكن آنها براى همهء عالم ظلم مىخواهند .
[ سوره آلعمران ( 3 ) : آيه 109 ]
وَ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ إِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ ( 109 )
ترجمه :
( 3 / 109 )
هر چه در آسمانها و زمين است همه ملك خداست و بازگشت همهء موجودات به سوى آفريدگار است .
تفسير :
وَ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ
: جملهء حاليّه يا معطوفه است . اين افعالى كه در آيات پيش ذكر شد و صدور آنها به بندگان استناد گرديد اين توهّم را پيش آورد كه بندگان در وجود و در افعال استقلال دارند و خداوند با اين جمله ، توهّم مزبور را از بين برد ، و نيز اين جمله ، براى تعليل نفى ظلم از خداست ، زيرا ظلم يا از باب اين است كه ظالم قبح و زشتى ظلم را نمىداند يا از جهت اين است كه مظلوم و هر چه كه در ملكيّت اوست و مورد ستم قرار مىگيرد از ملكيّت ظالم خارج است و مىخواهد آن را به ملكيّت خود در آورد . و هيچ يك از دو مورد دربارهء خدا صادق نيست .
و لام در چنين مواردى بر فاعل داخل مىشود مثل اينكه گفته شود : « هذا البناء للبنّاء الفلانى » ( اين بنا مال فلان بنّاست ) و بر مالك نيز داخل مىشود مثل اينكه گفته شود : « هذا البستان لفلان » يعنى ملك فلانى است ، و داخل بر غايت نيز مىشود : مثل اينكه گفته شود : « هذا البناء للعبادة » اين بنا براى عبادت است .
وَ إِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ
: زيرا خداوند غايت غايتهاست و نهايت