نخست سرزنش مىشوند و سپس داخل عذاب مىگردند و چون عذاب جهنّم به نحوى است كه فقط در آخرت احساس مىشود . اگر چه جهنّم بر كافران محيط است ، ولى داخل جهنّم نمىشوند و درد آن را حسّ نمىكنند مگر در آخرت و اين بدان جهت است كه اعضاى بدن آنان در دنيا يك نوع سستى و خوابرفتگى دارد ، و نيز رحمت خدا به آنان اقتضا مىكند تا چندى كه در خارج جهنّم هستند در ابواب رحمت خدا باقى باشند كه شايد متنبّه شوند و مادام كه فطرت انسانى آنها باطل نشده باشد ، برگردند ، لذا به آنان در آخرت گفته مىشود : از درهاى جهنّم داخل شويد چون آنها هنوز به درهاى جهنّم داخل نشدهاند . . . روى اين جهات خداى تعالى در حقّ آنان در حالى كه نتيجه گيرى بر سرزنش آنها در آخرت باشد فرموده : پس بچشيد عذاب را . « 1 » به خلاف مؤمنين ، زيرا كه تهنيت بر باقى ماندن بر ايمان شبيه جزا و پاداش آنها نيست و مؤمنين از حين وجود در دنيا داخل در رحمت هستند و لذا در بيان جزاى آنها بقاى بر ايمان را يادآور نشد ، و رحمت را آورد كه اشعار به دخول مؤمنين در آن را دارد بدون اينكه منتظر آخرت باشند ، و نفرمود : ( بما كنتم تؤمنون ) زيرا دخول در رحمت نيست مگر به محض فضل و لطف الهى به خلاف دخول در عذاب كه آن به سبب فعل بندگان است .
از نبىّ صلّى اللّه عليه و آله مطلبى روايت شده است كه دلالت مىكند بر اينكه مقصود از كافرين و مؤمنين مخالفين على ( ع ) و پيروان او هستند ، پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود : امّت من روز قيامت با پنج پرچم بر من وارد مىشوند ، يك پرچم با گوسالهء اين امّت است « 2 » كه از آنها سؤال مىكنم با ثقلين
هامش
( 1 ) لفظ فاء در « فذوقوا » فاء تفريع است يعنى ما بعد فاء ، نتيجه و فرع ما قبلش مىباشد .
( 2 ) اشاره و تشبيه به گوساله سامرى و يهوديان .