« لتؤمننّ » ، جواب قسم و شرط است بنابراين كه « ما » شرطيّه باشد ، و ضمير مجرور به « ما » در « ما آتيتكم » يا به محمّد يا به پيامبرى كه بعد از نبىّ اوّل مىآيد ، بر مىگردد .
يعنى خداوند از هر نبىّ ، بر كسى كه بعد از او مىآيد پيمان گرفته است . يا بر پيامبر هر امّتى ، كه تقدير چنين باشد : خداوند از امّتهاى پيامبران پيمان گرفته است ، كه هر امّتى نبىّ خودش را تصديق كند .
و به امير المؤمنين ( ع ) نسبت داده شده است كه فرمود : خداوند از انبياى پيشين ميثاق گرفته كه نعت پيامبر ما را به امّتهايشان بشارت دهند و آنها را به تصديق پيامبر ما فرمان دهند « 1 » . نقل شده است كه خداوند از انبيا پيمان گرفت بر اوّل و آخر ، يعنى از اوّلى پيمان گرفت كه هر آنچه آخرى آورد به او ايمان بياورد .
و از امام صادق ( ع ) است كه فرمود « 2 » : تقدير آيه اين است : آنگاه كه خداوند از امّتهاى پيامبران پيمان گرفت كه هر امّتى ، نبىّ خودش را تصديق كند و آنچه را كه آورده است به آن عمل نمايد ، و آنان بعدها با انبيا مخالفت ورزيده به عهد خود وفا نكردند ، و بسيارى از آنها ، شريعت پيامبرشان را ترك ، و بسيارى را تحريف نمودند « 3 » .
وَ لَتَنْصُرُنَّهُ
و او را نصرت دهيد . ضمير مفعول ( او را ) به مرجع ضمير مجرور سابق بر مىگردد . يا به امير المؤمنين ( ع ) طبق روايتى كه از آنها شده است بر مىگردد و به امام صادق ( ع ) منسوب است كه فرمود : خداوند پيامبرى را از زمان آدم تا آخر ، مبعوث نكرده است مگر اينكه آن پيامبر به دنيا برمىگردد و امير المؤمنين ( ع ) را يارى مىكند « 4 » . اين بيان معنى قول خداست كه مىفرمايد :
لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَ لَتَنْصُرُنَّهُ
يعنى البتّه به امير المؤمنين ايمان مىآورند و به او يارى مىكنند و از امام باقر ( ع ) در
هامش
( 1 ) صافى : ج 1 / ص 325
( 2 ) صافى : ج 1 / ص 325
( 3 ) صافى : ج 1 / ص 325
( 4 ) برهان : ج 1 / ص 294