كه به شما داده شده است ( كتاب الهى تورات ) ، مگر به كسى كه تابع دين شما باشد .
و ممكن است قول خدا
وَ لا تُؤْمِنُوا
خطاب باشد از خدا براى مؤمنين يعنى اى مؤمنين فريفته نشويد به قول اهل كتاب به محض اظهار ايمان ، و تصديق كسى را نكنيد مگر اينكه تابع دين شما باشد تا جايى كه راستى گفتارش به سبب آثار فعلش ظاهر شود .
پس به هر تقدير قول خداى تعالى
قُلْ إِنَّ الْهُدى هُدَى اللَّهِ
جملهء معترضه است و قول خداى تعالى : « ان يؤتى » متعلّق به « لا تؤمنوا » است يعنى باور نكنيد مثل آنچه كه به شما داده شده است به كسى داده شود ، يا اينكه
قُلْ إِنَّ الْهُدى
ابتداى كلام است از جانب خدا ، و
هُدَى اللَّهِ
بدل از « هدى » است يا خبر « هدى » است ، بنا بر نظر اوّل « أن يؤتى » خبر آن است و بنا بر نظر دوّم خبر بعد از خبر است ، و معنى آن اين است كه هدايت آن است كه اعتقاد داشته باشيد كه
أَنْ يُؤْتى أَحَدٌ مِثْلَ ما أُوتِيتُمْ
به يكى ديگر هم از كتاب و شريعت مثل آنچه به شما داد ، بدهد
أَوْ يُحاجُّوكُمْ عِنْدَ رَبِّكُمْ
به اينكه با شما محاجّه كنند يا تا اينكه با شما محاجّه كنند ، و ضمير « يحاجّوكم » به « احد » بر مىگردد چون در معنى عموميّت دارد ، و « أن يؤتى » با مدّ و همزهء استفهام و تخفيف همزه « أن » خوانده شده است ، و معنى آن اين است كه آيا به ياد مىآوريد ، كه داده شود به كسى مانند آنچه كه به شما داده شده است تا اينكه با شما نزد پروردگارتان احتجاج كنند و با كسر همزهء « إن » خوانده شده است ، كه معنى نفى مىدهد .
قُلْ
به اهل كتاب بگو فضل و كرم خدا به دست شما نيست تا با حيله آن را برسانيد يا رسيدن آن را مانع شويد .
إِنَّ الْفَضْلَ بِيَدِ اللَّهِ
و مقصود از فضل اعمّ از كتاب و حكمت و رسالت و نبوّت و هدايت و سعهء صدر و دنياست كه به دست خداست .