طاقت و توانائى ماست بر ما تحميل مفرما . و وجه استعمال تحميل در اينجا دلالت بر مبالغه مىكند در حالى كه استعمال حمل در آنجا ( كما حملته ) به طور مطلق بر حمل دلالت مىكند و اين معنى از مفعول آن دو استفاده مىشود .
وَ اعْفُ عَنَّا
« عفى ذنبه » يعنى عقوبت بر ذنب او را ترك كرد ، يا قلب را از كينهء او پاك كرد ، و گاهى عفو در محو و امحاء يعنى پاك كردن استعمال مىشود .
وَ اغْفِرْ لَنا
يعنى گناهان ما را از خلق ، يا از نفسهايمان بپوشان تا از آمرزش تو بهرهمند گرديم .
وَ ارْحَمْنا أَنْتَ مَوْلانا
به همان دليل بر ما رحمت كن ، اين عبارت ( انت مولانا ) علت آوردن و طلب عطوفت و مهربانى است ( چون تو مولا هستى پس به ما مهربانى كن و گناهان ما را بپوشان ) .
فَانْصُرْنا عَلَى الْقَوْمِ الْكافِرِينَ
به ما يارى كن و ما را بر شياطين جنّ و انس كه در داخل و خارج وجود ما هستند پيروز گردان ، زيرا بر مولى سزاوار است كه دوستانش ( بندگانش ) را بر دشمنانش يارى دهد و غالب سازد . و در اخبار است « 1 » كه اين آيه مكالمه رودرروى خداوند است با پيامبرش در وقتى كه او را به آسمان برد و به بندهاش آنطور كه شايسته بود وحى كرد ، پس در بين آن چيزهائى كه وحى كرد اين آيه بود :
لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ إِنْ تُبْدُوا ما فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشاءُ وَ يُعَذِّبُ مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
« 2 » و اين آيهء به تمام انبيا از زمان آدم ( ع ) تا زمانى كه خداى تعالى ، محمّد صلّى اللّه عليه و آله را مبعوث نمود عرضه كرد و پيامبران نيز بر امّتها عرضه كردند كه از جهت سنگينى آن از قبولش خوددارى كردند ، رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله آيه را
هامش
( 1 ) صافى : ج 10 / ص 288
( 2 ) بقره : 284