مىگويند پروردگارا كى قيامت سر مىرسد « 1 » .
در خبر ديگرى است : كسى كه ربا مىخورد از دنيا خارج نمىشود تا اينكه شيطان او را ديوانه كند « 2 » . يا مقصود اين است كسى كه ربا مىخورد در دنيا جز مانند ديوانه نيست ، زيرا افعال و اقوال ديوانه خارج از ميزان عقل معاش است ، و افعال و اقوال ربا خوار خارج از ميزان عقل معاد است . پس فرق مهمّى بين آن دو نيست .
ذلِكَ
اين ربا خوردن آنان به سبب مغالطهاى است كه از آنان واقع شده است ، يا اين عقاب براى آنان به واسطهء مغالطه است .
بِأَنَّهُمْ
بدين گونه كه آنها ربا را با خريدوفروش مقايسه كردند چون ديدند كه فروختن چيزى به دو برابر قيمت بازار ، جائز است پس اين بيع را در زيادى و گرانى قيمت از قيمت بازار « 3 » با بيع ربوى ( ربا خوارى ) در زياد شدن عوض از اصل مال مقايسه كردند و به روا بودن ربا رو آوردند .
قالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ
گفتند كه بيع با زياد كردن قيمت كالا
مِثْلُ الرِّبا
مانند رباست در زيادى ، پس ربا صحيح است همانطور كه بيع ( خريدوفروش ) صحيح است . پس تشابه بين آن دو در زيادى عوض واقع شده است و اصل در اين زيادى همان رباست ، و تشبيه در صحّت نيست تا اينكه ايراد شود كه اصل در صحّت بيع است پس شايسته بود كه گفته مىشد ربا مثل بيع است نه اينكه بيع مثل رباست . پس اين ايراد صحيح نيست .
و اينكه در زيادى قيمت بيع را به ربا شبيه دانسته است كنايه از تشبيه رباست به بيع از لحاظ حلال بودن بيع و اين گونه تشبيه براى آن
هامش
( 1 ) برهان : ج 1 ، ص 258
( 2 ) عياشى : ج 1 ، ص 152 ، ح 503
( 3 ) سلعه قيمت متداول بازار