خلاصه مطالب گذشته
1 . مفهوم در اصطلاح اصولى عبارت است از مدلول التزامى كه بيانگر انتفاء طبيعى حكم منطوق به هنگام انتفاء قيد آن باشد .
2 . ضابط وجود مفهوم آن است كه در منطوق ربط خاصى ميان حكم و قيد آن موجود باشد و اين ربط در نظر مشهور بر دو ركن اساسى استوار است . ركن اول آن است كه آن قيد علت تام و منحصر براى حكم باشد و ركن دوم آن است كه حكمى كه طرف ربط قرار گرفته است ، طبيعى حكم در منطوق باشد نه شخص حكم .
3 . نسبت به ركن اول مىتوان گفت كه علت تامه بودن قيد براى حكم وجهى ندارد ، بلكه اساسا علت بودن قيد براى حكم وجهى ندارد و حتى وجود رابطهء ملازمه عقلى نيز معتبر نيست بلكه همين امر كافى است كه حكم چسبيده به قيد خود و متوقف برآن باشد و تنها و تنها بر همان متوقف باشد .