به اهلش برساند ، كه در اين صورت تصرف در بقيه مانعى ندارد .
سؤال 179 :
هر گاه خمس وزكات هر دو در زمان واحد تعلق بگيرند به مالي ، كدام را
مقدم بدارد ؟
جواب : بعيد نيست وجوب اخراج هر دو از تمام مال ، پس تقدم وتأخر فرق ندارد .
ومحتمل است تخيير بين تقدم هر يك . ومحتمل است توزيع ، به اين كه فرض تقديم هر يك
بشود ، واخراج شود هر يك از بقيه ، وبعد خمس باقي مانده وزكات باقي مانده را جمع كرده ،
نصف مجموع را گرفته ، تنصيف كنند ، مثلا ده وزنه گندم هر گاه متعلق هر دو شد ، زكات هشت
وزنه را بدهد ، وخمس نه وزنه . دو وزنه مانده كه زكات آن داده نشده ويك وزنه مانده ، كه
خمس آن داده نشده است - وزكات دو وزنه ، دو عشر است . وخمس يك وزنه ، خمس دو
عشر ويك خمس دو خمس است نصف آنها يك خمس است آن را تنصيف كند يك عشر را
خمس بدهد يك عشر زكات ، پس زكات ده وزنه ، نه عشر وزنه است خمس آن دو وزنه الا
عشر وزنه .
طريق ديگر در توزيع اين كه در نصف آن مقدار ، خمس را مقدم دارد ، در نصف ديگر
زكات را . واين طريق با سابق در نتيجة يكى مىشود ، چون خمس پنج وزنه ، يك وزنه است .
وزكات آن بعد از اخراج يك وزنه چهار عشر وزنه است . وزكات پنج وزنه ، پنج عشر است .
وخمس آن بعد از اخراج پنج عشر ، چهار خمس ونيم است . پس زكات مجموع نه عشر
است . وخمس مجموع ، يك وزنه وچهار خمس ونيم ، كه دو وزنه الا عشر مىشود .
اينها در صورتي است كه بر فرض تقديم خمس ، بقيه از نصاب بيفتد . واما اگر بر تقدير
خمس ، بقيه از نصاب نيفتد بنابر اختيار احتمال سوم كه توزيع باشد ممكن است اجراء اصالت
برائت از وجوب زكات ، مثلا اگر چهل گوسفند متعلق زكات وخمس شود ، بر تقدير تقديم
خمس ، از نصاب مىافتد . وهم چنين اگر چهل ويكى يا بيشتر باشد إلى پنجاه گوسفند . وأيضا
توزيع در صورتي است كه تقديم هر يك موجب نقص در ديگرى بشود . واما اگر تقديم
أحدهما ، موجب نقص ديگرى بشود بدون عكس ، باز ممكن است اجراء أصل برائت ، مثلا اگر
پنجاه ويك گوسفند باشد ، بر تقدير تقديم زكات ، خمس از يك گوسفند داده نشده ، وبر تقدير