يزد ( 1 ) عليه شيئا .
* شرح
يعنى لقمان در سر اين دو اسم كلمهء « أنّ » در آورد اگر كلمهء وجوديّه كه آن « كان » است در آوردى ، در حكمت تمامتر بودى . چرا كه « كان » دلالت مىكند بر ازليّت اين هر دو اسم مر ذات را .
* متن
و إن كان قوله * ( إِنَّ الله لَطِيفٌ خَبِيرٌ ) * من قول الله - لمّا علم الله ( 2 ) من لقمان أنّه لو نطق متمّما لتمّم ( 3 ) بهذا .
* شرح
يعنى متمّما حكمته ( 4 ) .
* متن
و أمّا قوله « إِنْ تَكُ مِثْقالَ حَبَّةٍ من خَرْدَلٍ » لمن هي ( 5 ) له غذاء ، و ليس ( 6 ) إلَّا الذّرة المذكورة في قوله ( 7 ) « فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَه ، وَمن يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَه » . فهي أصغر ( 8 ) متغذّ و الحبّة من الخردل اصغر غذاء .
* شرح
حكمت درين كه ( 9 ) فرمود كه : « إِنْ تَكُ مِثْقالَ حَبَّةٍ من خَرْدَلٍ » بيان مبالغت در متغذّى است ، كه خردترين ( 10 ) غذا خورانست كه مورچه است كه : « وَمن يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ » و هم بيان خردترين ( 11 ) غذاهاست . يعنى آن لطيفى كه مقدار حبّهء ( 12 ) خردلى از غذا فوت نمىگرداند ، از آن كس كه حوصلهء او فراخور اين ( 13 ) قدر غذا باشد .
هامش
( 1 ) و : يرد .
( 2 ) و ، د ، س : فلمّا علم اللَّه تعالى .
( 3 ) و : لتمّ .
( 4 ) د : حكمة .
( 5 ) و : هي غذاء . س : ذراء .
( 6 ) و : ليست .
( 7 ) د : في قوله تعالى و من .
( 8 ) س : أصغر أصغر متغذ .
( 9 ) س : كه ان يك مثقال .
( 10 ) د ، و ، س : خوردترين .
( 11 ) د ، س : خردترين .
( 12 ) د : حبّ .
( 13 ) س : اين غذا باشد .