الرّحمة بهم فلها ( 1 ) الحكم ، لأنّ الحكم إنّما هو في الحقيقة للمعنى القائم بالمحلّ . فهو الرّاحم على الحقيقة . فلا يرحم الله عباده المعتنى بهم إلَّا بالرّحمة ، فإذا ( 2 ) قامت بهم ( 3 ) الرّحمة وجدوا حكمها ذوقا . فمن ذكرته الرّحمة فقد رحم .
* شرح
يعنى آثار رحمت را وجهى ديگر است ، و آن اثر رحيمى ( 4 ) است كه هر عينى را به كمال مىرساند به واسطهء سؤال به زبان استعداد ، يا به زبان حال يا قال .
امّا زبان ( 5 ) قال محجوبان را بود كه از حقّى كه معتقد ايشان است در خواهند كه بر ايشان رحمت كند . و زبان استعداد اهل كشف را ( 6 ) كه از حقّ مطلق در خواهند كه ايشان را به صفت رحمت موصوف گرداند ، تا به رحمت قايم گردند ( 7 ) از حضرت الهيّت ، تا هم به خود راحم ( 8 ) گردند به زيادت طاعت ، و بر غير خود از مستعدان به ارشاد و تكميل . و زبان حال محققان [ را ] بود تا موصوف گردند به صفت رحمت جهت تمكَّن مقام ( 9 ) نه به جهت ظهور به رحمت ، بلكه ( 10 ) مقام عبوديّت بر ربوبيّت اختيار كنند ( 11 ) زيرا كه كمّل مظهر مشيّت اللَّهاند ، جلال يا جمال ، لطف يا قهر .
* متن
و اسم الفاعل هو الرّحيم و الرّاحم .
* شرح
يعنى حاكم ( 12 ) في نفس الأمر رحمتست ، خواه اضافت به رحيم كن و خواه به راحم .
هامش
( 1 ) س : فلمّا .
( 2 ) س : ما ذا قامت .
( 3 ) ع : بهم وجدوا .
( 4 ) س : رحيم .
( 5 ) و : اما زبان محجوبان . . . س : امّا قال .
( 6 ) د ، س : كشف را بود .
( 7 ) س : گرداند .
( 8 ) س : را هم .
( 9 ) د : مقام به جهت .
( 10 ) د : بلك .
( 11 ) س : كند .
( 12 ) س : حكيم في نفس الأمر رحمت است .